قربانی کردن و پیشینه آن در ملل مختلف

کد مطلب: 1923  |  تاريخ: پنج شنبه ۹ شهریور ۱۳۹۶  |  ساعت: ۰۱:۲۲


قربانی کردن و پیشینه آن در ملل مختلف

پایگاه خبری حوزه هنری؛

سنت قربانی کردن، رسمی است کهن که در بیشتر ملتها و ادوار گوناگون تاریخ وجود داشته است. قربانی ویژه ی یك دین یك قوم یا ملت خاصی نبوده است و در طول تاریخ بشریت به شكل های گوناگون وجود داشته است. در تمدن های هند، چین، ایران، سومر، كلده، یونان، مصر و ... خدایان و ایزدان همواره قربانی طلب می‌كردند و اغلب شاید هم بدون استثنا خونین بوده‌اند. یعنی یك نوع قتل آیینی یا كشتن آیینی بوده است. قربانی كننده همیشه دارای یك هویت مقدس بود و مورد حمایت قرار می‌گرفت.سنت باستانی قربانی كه به مثابة یك قانون، شامل اعطای غذا و اشیاء یا كشتن و تقدیم موجودات به خدا یا خدایان بوده، با انگیزة دل جویی یا عبادت آن ها انجام می شده است.درافسانه های هندوواروپایی ازاسب به عنوان نشان ویژه ایزدآفتاب،ایزدماه وایزدباد سخن رفته است و درراه بعضی ایزدان فقط اسب قربانی میکردند در تمدن عیلام قربانی به عنوان یکی از اساسی ترین سنتهای آئینی برای جلب رضایت خدایان محسوب می‌شد. در دوره هخامنشی نیز مناسک قربانی برای خدایان ایرانی و عیلامی تحت عنوان کوشوکوم برگزار می‌گردید که در الواح باستانی تخت جمشید به آن اشاره شده است. در بینش اسطوره ای كشته شدن افراد به گونه‌ای جلوه‌گر است كه انگار مراسم قربانی برای خدایان انجام پذیرفته است و این خدا یا ایزد و یا ایزدان هستند كه قربانی می‌خواهند تا نظم را به طبیعت یا به اجتماع یا قوم بازگردانند و قربانی شدن موجودات فانی در اسطوره ها تنها برای خدایان است و یا خدایان قربانی می‌گیرند تا به انسان ها و موجودات خاكی و میرا بفهمانند كه اراده و سرنوشت در ید قدرت آنان است.از این رو هر كس برای رسیدن به اهداف خود قربانی می‌كرد، گروهی برای رسیدن به قدرت سیاسی یا مالی، شماری برای رام كردن طبیعت، عده‌ای برای باروری زمین و رویش گیاهان، كسانی به قصد ارتباط با روان پدیده‌های طبیعت (كه در اسطوره های زرتشتی می‌توان خوانده می‌شود) برخی برای یگانگی و برتری قوم خود، كسانی برای تطهیر و نجات روح و یا نجات فرد و دسته‌ای برای آن كه به بزرگسالی رسند و هویت یابند، قربانی می‌كردند  حتی قربانی كردن می‌تواند نمادی از تغییر شیوه ی معیشت و اقتصاد باشد كه این نمونه بیش تر در اسطوره های میان رودان (بین النهرین) به چشم می‌خورد.قربانی خونین، از خدایان و ایزدان كوچك‌تر و كم اهمیت‌تر، در پیشگاه خدایان بزرگ‌تر و قدرتمند‌تر، آغاز می‌شود، سپس نوبت قربانی كردن انسان می‌رسد  و انسان نخستین قربانی را به منظور تقدیم به خدا و یا خدایان خویش، از جنس خود انتخاب نمود که بعدها انواع گوناگون به آن افزوده شد و حیوانات جای انسان را گرفت  در بسیاری از فرهنگ های باستانی، قربانی كردن انسان نیز امری عادی بوده است: در مواقعی مانند ساختن معبد و رخداد بلایای طبیعی مثل خشك سالی و توفان كه نشانهای از خشم یا نارضایتی خدایان بوده برای كاهش خشم آن ها این سنت انجام می شده است؛ گاهی دربرابر تغییرات فصول و برای خواستاری نعمت هایی مثل باران، و دفع دشمنان و بیماری اجرا می شده است؛ در مواردی پس از مرگ پادشاه یا كاهن اعظم یا رهبر بزرگ مذهبی، كسانی را برای خدمت یا همراهی او در زندگی پس از مرگ، قربانی می كرده و در كنار او قرار میداده اند؛ در مواردی نیز برای حفظ عمرشاه كه ضامن بركت مردم بود، كسانی با شمایل كاذب شاه (شاه موقتی)قربانی می شده اند. این سنت گاه در حجم زیاد و معمولاً با قربانی جوانان، كودكان و دختران باكره انجام میشد كه شواهد آن از برخی معابد باستان كشف شده است. در دوره های پسین، بسیاری از سنت های قربانی انسان به قربانی جانوران توتمیك و نمادین تغییر یافت.در یونان باستان درمراسم آیینی وسالیانه برای بزرگداشت دیونیسوس،درتاکستان‌هاوزمین‌های کشاورزی،مردم دورهم جمع می‌شدند ویک بزراقربانی می‌کردند وآوازمی‌خواندندوسپس بزراقطعه قطعه کرده ودرکل زمین پخش می‌کردند واعتقادداشتندکه بااینکاردیونیزوس باعث حاصلخیزی زمین می‌شود.اشعاری که این کشاورزان می‌خواندند به تراگودیا (trago dia) معروف شد. تراگو دریونانی به معنی بز و دیا به معنی شعراست ودرواقع به معنای سرود بزی است. نام امروزی تراژدی ازهمین واژه گرفته شده‌است یكی از نمودهای اسطورة قربانی در جوامع كشاورزی نخستین، سنت قتل شاه پیر(نماد سال كهن) به دست شاه جوان (مظهر سال نو)بود تا پادشاه هماره جوان باشد ؛زیرا پیری و سستی او باروری را دچار نقصان می كرد در باورهای باستان، پادشاه را در روند باروری طبیعت مؤثر می دانستند و سرسبزی و باران و متقابلاً خش كسالی و تر شرویی طبیعت را به خجستگی وگجستگی شاه نسبت می دادند؛ ازاین رو هنگام افشاندن بذرهای تازه در هر بهار، پادشاه مقدس سالِ پیش را قربانی میكردند و كاهنة خدمت گزار الهة مادر گوشت او را می خورد تا قدرت باروری وی را در جسمش حفظ كند.

خون وی را هم روی حیوانات اهلی و مزارع میپاشیدند تا بارور شوند. پس از آن، ملكه در مراسمی مذهبی، پادشاه مقدس دیگری را برای سال آینده برمیگزید (روزنبرگ، 1379این سنت در بین ایرانیان در مناسبتهای مختلف صورت میگیرد . ایرانیان چنانچه دارای فرزندی شوند ویا مراسم عروسی برگزار میکنند ،یا اینکه از بلا و گرفتاری رهایی یافتند و یاچنانچه سفرهای پر خطری را به اتمام برسانند ویا خانه و اتومبیلی خریداری کنند و..اقدام به ذبح قربانی میکنند و گوشت آن را بین دوستان و همسایگان توزیع میکنند .این سنت هم برای شخصی که قربانی میکند و هم برای اشخاصی که گوشت قربانی هدیه میگیرند بسیار مبارک و همراه با نشاط میباشد و یک نیاز مذهبی نیز برای هر دوطرف تلقی میشود .چرا که کشتن قربانی توسط یک شخص و همچنین دریافت گوشت قربانی توسط شخص دیگر ،خود یک سعادت مذهبی به حساب می آید .در ادبیات ایران از لفظ قربانی زیاد استفاده شده‌است.فردوسی در شاهنامه میگویدکه ایرانیان باستان تا پیش ازضحاک به گیاهخواری و پرهیز از کشتن حیوانات می پرداخته‌اند.

 ز هرچ از زمین سر برآورد نیز /جز از رستنیها نخوردند چیز/ به دل کشتن جانور جای کرد /پس آخر شه بدکنش رای کرد/ خورش کرد و آورد یک یک به جای/ ز هرگونه از مرغ و از چارپای

نمونه های جشن شاه مقدس نیز در ایران بسیار بوده است. بنابه گزارش مورخان یونانی، تعیین یك زندانی محكوم به مرگ به عنوان شاه موقت برای چند روز و بعد اعدام او، در دوره هخامنشیان معمول بوده است. این مراسم به تدریج، از كشتن واقعی به كشتن نمادین تبدیل شد و در روزهای پنجه دزدیده، هنگام تحویل زمستان به بهار انجام می شد و با قوانین عجیب و وارونه و جشنواره های بهاری همراه بود. جشن مغ کشی كه هرودوت  نقل مییکند و جشن هایی مانند میر نوروزی و برنشاندن کوسه كه نشانه هایی از آنها در متون دوره اسلامی نقل شده از بازمانده های آیین پادشاه مقدس است. در این جشن، پادشاه به صورت موقت چند روزی از اریكه قدرت بركنار میشد و شخصی از دون ترین طبقة جامعه به جای اومی نشست و در این مدت، مردم در شادخواری به سر می بردند و پس از پایان جشن، اورا با ریشخند از تخت فرومی كشیدند و به جای كشتن چند سیلی بر گوشش می نواختند  به این ترتیب، آیین قربانی شاه مقدس هم زمان با تحویل زمستان به بهار و جشن

سال نو بود.  اسلام، سنّت قربانی را که در عهد جاهلیت به نوعی متداول بود، نه تنها مورد نکوهش قرار نداد بلکه با شرایط خاصّی نسبت به آن ترغیب و تشویق کرد. قرآن مجید، عمل قربانی را همدوش«کعبه»و«ماه حرام و وسیله‌ای برای برپا بودن مردم و صیانت جامعه از فسادو تباهی معرّفی فرموده است:

 

جعل اللّه الکعبة البیت الحرام قیاما للنّاس و الشّهر الحرام و الهدی و القلائد

همچنانکه«کعبه»از نظر احترام و محبوبیّت عمومی عامل بقای امّت اسلام است، و باید تا قیام قیامت ثابت و پابرجا باشد، سنّت قربانی نیز باید برای همیشه باقی بماند.

اما شاخصترین قربانی کردن ایرانیان سفر حج و روز عید قربان می‌باشد. همان روزی که خداوند به ابراهیم دستور داد که فرزندش اسماعیل را قربانی کند بیشتر مفسران گفته اند که خداوند در این واقعه ابراهیم را در موضع امتحان قرار داده تا میزان اخلاص و تسلیم و رضای او روشن شود و ابراهیم از این امتحان سربلند بیرون آمده است.هدف از قربانی کمال به توحید و تقوا است و توحید حقیقی آن است که انسان همه امکاناتی را که در اختیار دارد بدون چون و چرا و با کمال عشق و شوق، همانند حضرت ابراهیم(ع)به قربانگاه ببرد، و با خلوص نیت به هر نوع و هرجا که خدا دستور داده است به مصرف برساند.از جناب ابراهیم، کشتن فرزند و ریختن خون جوان نمی‌خواستند؛ بلکه هدف قلب سلیم و نشان دادن پایه توحید تا حدّ گذشت از عزیزترین سرمایه‌ها در راه خدا با خلوص نیّت و مسرت بود.و انّ من شیعته لابراهیم، اذ جاء ربّه بقلب سلیم. در این صورت است که خداوند با عنایت و لطف خود هدیه دیگر را به جای فرزند می‌پذیرد: و فدیناه بذبح عظیم.در عید قربان ایرانیان، به خصوص کسانی که سفر معنوی حج را تجربه کرده اند اقدام به ذبح قربانی می‌کنند و گوشت آن را بین خلایق توزیع می‌کنند.

 

یادداشت: اسماعیل مجللی

 


http://www.ebarat.enews.ir/content/news/1923/قربانی کردن و پیشینه آن در ملل مختلف

چاپ خبر