شنبه 25 آیان 1398
در نشست نقدی که نماندید و نیامدید چه گذشت؟

«خاموشان» با اجرایی پرشور و نشستی بی‌مخاطب نقد شد

نقد نمایش خاموشان
    -     کد خبر: 9741
    -     تاريخ انتشار : 1398/8/14|16:27
نشست نقد و بررسی نمایش «خاموشان» با حضور رضا آشفته و حمید کاکاسلطانی به عنوان منتقد در تماشاخانه مهر نقد و بررسی شد.

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری حوزه هنری، نمایش «خاموشان» به نویسندگی خیرالله تقیانی‌پور و کارگردانی علی سلیمانی این روزها در تماشاخانه مهر حوزه هنری میزبان علاقه‌مندان به تئاتر است. این نمایش در دوشنبه‌های نقد تئاتر پس از اجرای پر تماشاگر خود با حضور رضا آشفته و حمید کاکاسلطانی به عنوان منتقد و عده بسیار کم مخاطب نقد و بررسی شد.

بی‌شک اگر شما هم جای من بودید در نگاه اول ذوق زده می‌شدید که شاید استقبال از نمایشی در میانه تعطیلات وسط هفته، آن هم در حوزه هنری با هوایی بارانی به‌خاطر برپایی نشست نقد و بررسی آن پس از اجرا باشد. اما این ذوق با خالی شدن صندلی‌های پُر تماشاخانه مهر پس از اجرا کور می‌شود. گویی هواداران تئاتر تنها با بخش سرگرمی آن همراه هستند و نیازی به مفاهیم زحمات نویسنده، گروه کارگردانی و ذات تئاتر ندارند. موضوعی که کاکاسلطانی هم در نقد خود از نمایش «خاموشان» با زبان تخصصی تئاتر به آن اشاره دارد. اگر شما هم یکی از هواداران صرفا بخش سرگرمی تئاتر نیستید برای دریافت گفته‌های کاکاسلطانی و آشفته از نقد «خاموشان» با ما همراه شوید.

لازم به ذکر است که تقیانی‌پور نویسنده اثر نیز دقایق ابتدایی نشست در کنار علی سلیمانی حضور داشت و توضیحاتی در مورد چگونگی انتخاب موضوع و نگارش آن داد. اما همین رویداد موجب شد تا نقد «خاموشان» از بررسی و توجه به نگاه و سوژه‌یابی نویسنده آغاز شود.

کاکاسلطانی در ابتدا با اشاره به دشواری نمایشنامه‌نویسی و کمبود آن در حوزه درام‌نویسی کشور، ضمن تقدیر تقیانی‌پور به‌خاطر تلاش‌هایش در این حوزه گفت: متن «خاموشان» در اولین نگاه یک موقعیت انسانی است که ویژگی‌های انسانی خود را بروز می‌دهد، در حالی که کاری به هویت انسانی ندارد. به این ترتیب در پی قصه‌گویی نیست و نمی‌توانیم آن را نمایشنامه‌ای صد در صد دینی، مذهبی، تحقیقی و یا تهییجی ندانیم، چرا که موضوع آن یک موقعیت انسانی است و این موقعیت می‌تواند در هر کجای دیگر دنیا به‌وجود بیاید.

کاکاسلطانی ادامه داد: نمایشنامه «خاموشان» را می‌توانیم طنز دلهره و ترس بدانیم. طنز، ترس انسان از قرارگیری در یک فضای بسته به همراه آنتاگونیست آن دنیا و وجه دیگر انسان است. نمایش تقابل و تضاد میان دو نیرویی است که درون وجود انسان تنیده شده است. به این ترتیب شخصیت‌های نمایش بین بایدها و نبایدهایی که تصمیم انسان را می‌سازد قرار گرفته‌‌اند. چرا که تصمیم آنهاست که مسئله را حل می‌کند. بنابراین آدم‌های این نمایش از آنجایی که میان حقیقت و واقعیت گرفتار شدند گاهی به سوی طنز می‌روند. چرا که هر آدمی دارای یک دنیای واقعی درونی خود است و هنگامی که در یک شرایط تازه‌ای که به صورت آینه عمل می‌کند و روح و ذات حقیقی آنها را به نمایش می‌کشد، قرار می‌گیرند؛ پس شخصیت‌های نمایش خاموشان به همین دلیل گاهی به سمت طنز می‌روند.

وی افزود: شخصیت‌های این نمایش و رویدادها و حوادث آن بسیار ساده‌اند. هیچ چیز پیچیده‌ای وجود ندارد. اما از درون همین سادگی یک پیچیدگی درونی انسان همانند آینه منعکس می‌شود. همانطور که ما در آینه ایرادهای خودمان را می‌بینیم و برای رفع آنها اقدام می‌کنیم. آینه این نمایش مسیر پیاده‌روی اربعین برای رسیدن به کربلاست. این مسیر، مسیر دیدن وجوه پنهان خودمان، همانند اعتراف به ایرادهای درونی و شناخت نقاط پنهان و مخفی است. از اینجا به بعد نمایشنامه از یک رویداد واقعی به یک مسئله دراماتیک تبدیل می‌شود. در نتیجه می‌خواهیم شکل نمایشی به آن بدهیم، پس نیاز به تزریق شخصیت نمایشی به آن داریم.

کاکاسلطانی در ادامه گفت: نویسنده اثر برای نمایشنامه خود از پیش‌‌داستان و روایت استفاده می‌کند. پیش‌داستان باید به معرفی بهتر شخصیت‌ها، تطور حوادث و هم در گونه به گونه شدن شخصیت‌ها کمک کند. اما گاهی مشاهده می‌کنیم که این شخصیت‌ها از نظر زمانی مجال تعریف بیشتری از خود پیدا نمی‌کنند. یعنی آدم‌های نمایش به نوعی اصلا قرار نیست قصه خودشان را به نمایش بگذارند. اگر چنین باشد پس پیش‌داستان‌ها طولانی است. اما اگر نگاه روایی به منظور عقلانی و تحریک تفکر تماشاگر را داشته باشیم و یا پرسشی در ذهن مخاطب ایجاد کنیم، سوال اینجاست که چه پرسشی؟ چه تلخندی این نمایش ایجاد می‌کند که مخاطب را به تفکر وادارد. نمایشنامه چه نوع خنده‌ای را از تماشاگر می‌خواهد؟ اینکه تماشاگر به ترس شخصیت‌های نمایش می‌خندد؟ اگر می‌خندد به چه وحشتی از شخصیت‌ها می‌خندد؟ این ترس و وحشت از چه نوعی است؟ آیا همه آدم‌های روی صحنه ترسو و بزدل هستند؟ آیا به لحاظ روایی بودن داستان این سوال‌ها را برای مخاطب می‌خواهد مطرح کند یا اینکه تمامی این ترس‌ها تنها یک شوخیست؟ و هدف نمایش تفریح و سرگرمی است.

این منتقد ادبیات و هنرهای نمایشی افزود: اگر هدف و نگاه نمایش روایی استفهامی و پرسش‌گرایانه فعال در مقابل منفعل بودن مد نظر ماست، آن چه سوالی است؟ آیا شخصیت‌های این نمایش که در راه کربلا هستند آدم‌هایی ترسویی هستند؟ از آنجایی که راه حسین(ع) راه شهادت و شهامت است، پس چرا تک تک آدم‌های این نمایش ترسوهایی بیش نسیتند؟ فرض کنیم که سوال و پرسش ما از مخاطب اثر هم همین است. آنچه اهمیت دارد پاسخی است که ذهن مخاطب به این سوال می‌دهد. نتیجه سوال مهم است. ما به دنبال چه پاسخی از این سوال هستیم؟

کاکاسلطانی گفت: نمایش «خاموشان» را باید اثری چند وجهی دانست، این اثر به دنبال قصه نیست بلکه نمایش‌ دهنده یک موقعیت انسانی است. همچنین برشی از زندگی انسانیست که با تمامی خطاهایی که در زندگی دارد توبه می‌کند. اما اینکه چه چیزی این انسان را به سوی توبه و تحول می‌برد در نمایش نامشخص است. چه نیروی بیرونی آن را متحول می‌کند.

وی افزود: نمایش «خاموشان» بازسازی یک واقعیت است. اگر صرفا بخواهیم واقعیت‌ها را به نمایش بگذاریم با این سوال مواجه می‌شویم «که چی؟». همه مردم دنیا در زندگی‌هایشان حوادثی را تجربه کردند. آیا همه آن حوادث مناسب تئاتر هستند.

عضو کانون ملی منتقدان تئاتر ادامه داد: زمینه اصلی این نمایش ترس است. ترس و دلهره‌ای که خنده‌دار است. به این تریب اگر بخواهیم در چهارچوب یک نمایشنامه، قالبی برای آن در نظر بگیریم بلاتکلیف هستیم. چرا که نمایشنامه نه به دنبال قصه است و نه به دنبال نتیجه‌گیری تماتیک خاصی است. این نمایش یک موقعیتی است که وضعیت انسان‌هایی با ویژگی‌هایی‌ گوناگون را به نمایش می‌گذارد که طی تصادفی در آن، دنیای درون آدم‌ها به نمایش گذاشته می‌شود. این اثر نه تبلیغی، نه تهییجی و نه آموزشی است. همچنین فاقد گزاره‌های فسلفی، تاریخی، اجتماعی و روانشناسی است. ولی تا حدودی سرگرم‌کننده است.

وی افزود: نمایش «خاموشان» مستند واقع‌گرایانه، ما‌به‌ازای تاریخی هم ندارد. در این اثر هیچ گونه دیالوگی از نظر درام‌نویسی به مخاطب ارائه نمی‌شود که بفهمد فلسفه وجودی این شخصیت‌ها چه هستند. چرا که دیالوگ باید پس زمینه اندیشه داشته باشد و این نمایش فاقد آن است. چه اندیشه‌ای در برابر چه اندیشه مستحکم دراماتیک قرار می‌گیرد که خروجی، تصادم و برخورد این دو اندیشه از طریق دوتا شخصیت یک نشست عمیق و پایدار در ذهن مخاطب ایجاد کند.

کاکاسلطانی در پایان نقد خود از نمایشنامه «خاموشان» گفت: هر نمایشی باید گزاره‌ای را در ذهن مخاطب ایجاد کند، اما اگر بعد از گذشت یک هفته از تماشای این نمایش مخاطبی بخواهد گزاره‌ای فلسفی را از آن در ذهن خود بیاورد چیزی پیدا نمی‌کند.

گفتنی است، نمایش «خاموشان» به نویسندگی خیرالله تقیانی‌پور و کارگردانی علی سلیمانی، امشب سه‌شنبه ۱۴ آبان ماه ساعت ۱۹:۳۰ در تماشاخانه مهر حوزه هنری آخرین اجرای خود را تجربه می‌کند.

علاقه‌مندان برای تماشای این نمایش می‌توانند با تهیه بلیت از سایت تیوال به تماشاخانه مهر به نشانی خیابان سمیه نرسیده به خیابان حافظ حوزه هنری انقلاب اسلامی مراجعه کنند.

انتهای پیام/

ارسال نظر

نام
پست الکترونیک
متن
captcha
ارسال