دوشنبه 18 آذر 1398
با حضور منتقدین آثار عالیه مهرابی نقد و بررسی شد

کبری موسوی: شعر سرودن با حال و هوای شخصی شعر را باورپذیرتر می‌کند

کبری موسوی
    -     کد خبر: 9263
    -     تاريخ انتشار : 1398/6/31|11:18
کبری موسوی در بیست‌ونهمین جلسه «یک ماه، یک کتاب» در نقد و بررسی شعر عالیه مهرابی گفت: شعرهای خانم مهرابی آیینی است و در آن از ترکیب‌هایی استفاده شده که ممکن است مخاطب عام آنها را به خوبی درک نکند، اما هر زمان که شاعر با درونیات خود و حال و هوای شخصی شعر سروده است شعرش باورپذیرتر و قابل فهم‌تر شده است.

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری حوزه هنری، بیست‌ونهمین نشست از سلسه نشست‌های «یک ماه، یک کتاب» که به آثار زنان شاعر می‌پردازد با حضور فریبا یوسفی شاعر و دبیر جلسه، کبری موسوی و محمود حبیبی‌کسبی در سالن سلمان هراتی حوزه هنری برگزار شد.

در ابتدای جلسه فریبا یوسفی به معرفی عالیه مهرابی و آثار وی پرداخت و سپس کبری موسوی به بررسی اشعار از دو منظر ساختار و محتوای شعری این شاعر یزدی پرداخت.

کبری موسوی درباره اشعار به چاپ رسیده در دو کتاب «مسافران کوپه صبح» و «به امضای گل سرخ» گفت: در شعر، زبان و محتوا قابل تفکیک نیستند، اما هر چه این دو پایه اصلی هم‌راستای هم قرار بگیرند، پیوندی قوی‌تر در انتقال مفاهیم شکل می‌گیرد و تاثیرگذاری بیشتری بر مخاطب رقم می‌خورد. در شعر خانم مهرابی گاهی شاهد هستیم برای اینکه اشکالات زبانی رخ ندهد، شاعر از فضای شخصی و شاعرانگی خود فاصله گرفته و این مسئله در کتاب «به امضای گل سرخ» بیشتر به چشم می‌آید. تاریخ چاپ کتاب «مسافران کوپه صبح» برای سال ۸۹ است و «به امضای گل سرخ» چندین سال بعد منتشر شده، از همین رو تفاوت لحن و شخصی‌نگاری شاعر را به خوبی درک می‌کنیم اما در هر دو کتاب رنگ و بوی شخص شاعر به خوبی دیده نمی‌شود.

وی ادامه داد: شاعر از کلماتی مانند گل، سیب، گلاب، آهو و این دست واژگان زیاد استفاده کرده، به طوری که این کلمات یک سابقه ذهنی و بار معنایی مذهبی و آیینی را در ما به‌وجود می‌آورد، با خواندن شعر خانم مهرابی به این سمت سوق پیدا می‌کنیم که با یک شاعر آیینی مواجه هستیم. مخاطبین برای درک شعر در دایره و حلقه اتصال کلمات قرار می‌گیرند؛ به عبارتی هر ترکیب را فهمیده به سراغ معانی دیگر واژگان می‌روند، اما در این شعر با ترکیب‌ها و اصطلاحاتی مواجه هستیم که شاید بیشتر برای مخاطب خاص قابل درک باشد و مخاطبین عام نتوانند ارتباط خوبی با آنها برقرار کنند. به این نکته تاکید می‌کنم، کلمات را نمی‌توان شخصی کرد و گفت این واژه مخصوص من است، بلکه مصداق هنر شخصی‌سازی زبان، در ترکیب‌ها، تشبیه‌ها و استعاره‌ها نمایان می‌شود و در آن جا است که می‌توانیم بگوییم فلان شاعر از ترکیب‌ها و استعاره‌هایی استفاده کرده که مخصوص خودش است.

این کارشناس و منتقد ادبی تصریح کرد: یکی از ویژگی‌های بارز شعر عالیه مهرابی تنوع وزنی اوست. در ۸۹ شعری که در این دو کتاب وجود دارد شاهد هستیم که وزن‌های متنوعی استفاده شده که این مسئله با محتوا به‌خوبی تلفیق شده است. سواد مذهبی و آیینی شاعر خوب است و بسیاری از جاها توانسته از این تسلط و سواد به خوبی بهره‌مند شود، به عبارتی شاعر با احادیث، آیات قرآن، اصطلاحات مذهبی و دینی به خوبی آشنا است و این مسئله خود سبب می‌شود در شعرش از این اطلاعات به خوبی استفاده کند. شاعر نسبت به وقایع روز واکنش نشان داده و برای آنها نیز شعر سروده است، از همین رو می‌توان مهرابی را یک شاعر کنش‌گر دانست.

موسوی به اشکلات ویرایشی این دو کتاب اشاره کرد و گفت: متاسفانه دو کتاب عالیه مهرابی با این که از دو انتشارات مختلف است و با فاصله زمانی زیاد منتشر شده، اما از نظر ویرایشی بسیار پر اشکال است، به طوری که گاه در درک شعر و درست‌خوانی دچار مشکل می‌شویم. به نظرم شاعر باید وسواس بیشتری نسبت به کتاب خود به خرج می‌داد تا اشکالات کمتری را در کتاب‌های او شاهد باشیم.

محمود حبیبی کسبی، دیگر منتقد این نشست نیز درباره دو کتاب عالیه مهرابی گفت: من در بخش نخست به مسئله ویرایش این دو کتاب اشاره می‌کنم، ویرایش، تعامل میان شاعر و ناشر است، اما باید بدانیم که ویرایش شعر به شدت با ویرایش متن متفاوت است، به عبارتی کارکرد ویرگول، نقطه ویرگول و سایر نشانه‌ها در شعر تفاوتی اساسی با متن دارد. اما متاسفانه در کتاب‌های شعر شاهد نوعی بر هم‌ریختگی ویرایشی هستیم، در حالی‌که هستند شاعرانی که کار ویراستاری را نیز انجام می‌دهند، اما باید این مسئله در میان شاعران و ناشران به درستی حل و فصل شود.

وی درباره شعر آیینی گفت: شعر آیینی در طی ۲۰ سال گذشته بر دو نوع تقسیم شده است، نوع اول شعر آیینی است که هیئتی نام دارد و مناسب عرضه در مجالس و مناسبت‌های اهل بیت (ع) است و نوع دوم، شعرهای آیینی انجمنی است که در مجالس و شب‌های شعر خوانده می‌شود. در شعر هیئتی شاعران خود از دل هیئت درآمده‌اند، فضای شعری بر مبنای عاطفه است و از وقایع دینی به شکل زیادی استفاده می‌شود. برداشت‌ها در این اشعار مستقیم است به رفتار اهل بیت (ع) می‌پردازد و به نوعی با عاطفه ناخودآگاه شاعر گره خورده است. اما در این نوع شعر شاهد نوعی ضعف زبانی هستیم، فقر خیال در آن به چشم می‌خورد، منطق شعر در آن کم است و نگاهی جزء نگر به اتفاقات و وقایع دارد، از طرفی شعر هیئتی برای مخاطبینی سروده می‌شود که خود شناختی نسبتا کامل از موضوعات و کنایه‌های تاریخی دارند.

این شاعر و کارشناس ادبی ادامه داد: اما در حوزه شعر انجمنی، تکیه بر زبان بیش از مضمون است و زبان شعر فاخر است. در این شعر با فقر عاطفه مواجه هستیم و به عبارتی شعر با عاطفه خودآگاه شاعر پیوند خورده است، اما زبان شعر به نوعی تصنعی است. من تصور می‌کنم شعر عالیه مهرابی از نوع دوم است و به این سمت گرایش دارد. من بیشتر روی کتاب «مسافران کوپه صبح» متمرکز شده‌ام و نکاتی که بیان می‌کنم بیشتر از این کتاب استخراج شده است. شاعر در شعر خود کلی‌گویی دارد و بیشتر به تاریخ تشیع و اتفاقات پیرامون آن پرداخته است، خودآگاه شاعر در شعرش بسیار وجود دارد، ما از شخصیت و خود شاعر هیچ ردپایی نمی‌بینیم و عملا شعر شخصی شده نیست، پیوندهایی زده می‌شود که قابل درک و فهم نیست و تا مرز نفهمیدن شعر پیش می‌رود، گاهی مواجه هستیم که فعل به اشتباه حذف شده و این در معنای شعر خواننده را دچار کژتابی می‌کند.

حبیبی کسبی تصریح کرد: شعر این شاعر اصلا زنانه نیست، حالا نمی‌دانم این ویژگی مثبت قلمداد می‌شود یا منفی، از طرفی ما با نوعی ضعف در بیان مواجه هستیم، به طوری‌که اگر بخواهیم شعر را بفهمیم گاهی دچار مشکلات بسیار می‌شویم، بحث ویرایشی هم که اشاره شد در این کتاب بسیار به چشم می آید و همین مسئله خواندن شعر را سخت و دشوار می‌کند.

در پایان جلسه علی داودی با اشاره به بافت و اقلیم زیستی شاعر یعنی شهر تاریخی یزد، شعرهای عالیه مهرابی را متاثر از آن فضا و منطبق با زمینه‌های خلق و خلاقیت اثر دانست و این سروده‌ها را که بر مبنای تجربیات محیطی شاعر است، آثاری قابل توجه و ارجمند ارزیابی کرد.

انتهای پیام/

ارسال نظر

نام
پست الکترونیک
متن
captcha
ارسال