چهارشنبه 30 مرداد 1398
معرفی کتاب «روشنای خاطره‌ها» به کوشش مرتضی سرهنگی/۲

چهل یادداشت عاشقانه سرهنگی برای چهل کتاب خاطره‌نگاری

سرهنگی کتاب روشنای خاطره ها
    -     کد خبر: 8062
    -     تاريخ انتشار : 1398/3/20|12:12
«روشنای خاطره‌ها» کتابی است شامل بازخوانی ۴۰ خاطره کوتاه جنگ با یادداشتی از مرتضی سرهنگی که از سوی انتشارات سوره مهر منتشر شده است. در این گزارش به معرفی فصل به فصل این کتاب می‌پردازیم.

به گزارش پایگاه خبری حوزه هنری، مرتضی سرهنگی در کتاب «روشنای خاطره‌ها» در خلال روایت چهل خاطره کوتاه برگزیده از میان کتاب‌های منتشر شده توسط دفتر ادبیات و هنر مقاومت حوزه هنری، درباره راوی این داستان‌ها و نیز موقعیت بازگویی آن و خاطره‌نگار آن توضیحاتی ارائه کرده است.

سرهنگی در مقدمه خود درباره این کتاب می‌نویسد: «گفتن ندارد؛ ناگزیرم بنویسم. بنویسم همه این سال‌هایی که روی این صندلی نشسته‌ام و رفت و آمد خاطره‌های کوچک و بزرگ را روی میز کارم می‌بینم، گاهی به یکی‌شان دل می‌بندم.

غریبه که نیستید، وقتی چشم توی چشم می‌شویم، نمی‌توانم بروم به صفحه بعد. تصویر همان چند صفحه را که دلبری کرده است، کنار می‌گذارم، دوباره و چندباره می‌خوانمش و یادداشت کوچکی برایش می‌نویسم.

حالا همه آن خاطره‌ها را یک‌جا در این کتاب روشنای خاطره‌ها می‌گذارم پیش رویتان، خودش قصه‌ای است و قصه کوتاهی هم من برایش نوشته‌ام که می‌خوانید.

غریبه که نیستید، معلوم است دست من به همه خاطره‌ها نمی‌رسد. گذر خیلی از خاطره‌ها هم به مسیر میز کارم نمی‌خورد و نیامدند. آن‌هایی را آوردم که با هم بروبیایی داشتیم. با همه این خاطره‌ها گاهی روزهای تلخ و شیرینی داشتم اما از همه‌شان لذت بردم.

حالا دوست دارم شما هم طعم این لذت را در این کتاب بچشید. آقای محمد فریدونی موقع حروف‌چینی خاطره‌ها گاهی نکته‌ای را یادآور می‌شد. همین‌طور سرکار خانم محبوبه عزیزی که با برنامه‌ریزی‌اش کارهای این کتاب را آسان‌تر کرد. سرکار خانم سیده مریم موسوی هم در اصلاح و صفحه‌آرایی کتاب صبوری کردند. هر سه‌شان پایدار باشند.

حالا گفتن ندارد، باز هم گذر خاطره‌های کوچک و بزرگ به میز کارم خواهد افتاد، بهشان می‌آید که بعضی‌شان دلبری هم بکنند. آن‌ها را باز هم کنار خواهم گذاشت.

لابد این امر همچنین اجازه‌ای را می‌دهد... .»

«روشنای خاطره‌ها» کتابی است شامل بازخوانی 40 خاطره کوتاه برگزیده از میان کتاب‌های منتشر شده توسط دفتر ادبیات و هنر مقاومت حوزه هنری با یادداشتی از مرتضی سرهنگی درباره راوی این داستان‌ها و نیز موقعیت بازگویی آن و خاطره‌نگار آن که از سوی انتشارات سوره مهر منتشر شده است. پیش از این به معرفی 10 عنوان آغازین کتاب «روشنای خاطره‌ها» پرداخته‌ایم. در این گزارش به معرفی 30یادداشت‌‌ باقی‌مانده این کتاب می‌پردازیم:

 

11- کتاب «جاده‌های خلوت جنگ»

* یادداشت «پیرمرد کُرد» به بازخوانی بخشی از خاطرات محسن مطلق  در کتاب «جاده‌های خلوت جنگ» به قلم محسن مطلق می‌پردازد.

سرهنگی در ابتدای یادداشت خود برای این کتاب می‌نویسد: «کتاب جاده‌های خلوت جنگ سرگذشت‌نامه محسن مطلق است. او که از نوجوانی میدان‌های نبرد را تجربه کرده در این کتاب 660 صفحه‌ای گوشه‌‌های خواندنی زندگی و جنگجش را روی پیش‌خوان گذاشته تا این بار از کودکی تا قبول قطعنامه 598 همراهش بیاییم و او را بیشتر و بهتر بشناسیم. خاطره «تامین» را از همین کتاب و از صفحه 197 انتخاب کرده‌ام. این خاطره سرشار از عاطفه و آگاهی است. شاید او سنگر تامین و درگیری‌اش با پیرمرد کُرد را تدارک دیده تا ما را به جوانمردی آن پیرمرد و پایان زیبای این خاطره برساند.

محسن در کتاب خود گرچه یک رزمنده است؛ اما خلوت‌های خود را با طبیعت دارد. او نیز مانند بسیاری از رزمنده‌ها با طبیعتی که احاطه‌اش کرده‌، احساس آرامش می‌کند حتی در مواقع خطر!»

 

12- کتاب «فرنگیس»

* یادداشت «دختر آوه‌زین» به بازخوانی بخشی از خاطرات فرنگیس حیدرپور در کتاب «فرنگیس» به قلم مهناز فتاحی می‌پردازد.

سرهنگی در ابتدای یادداشت خود برای این کتاب می‌نویسد: «همیشه وقتی تندیس زنی تبر به دست را کنار پارک شیرین کرمانشاه می‌دیدم با خودم فکر می‌کردم کاش بتوانم یک روز این زن قهرمان را از نزدیک ببینم و با او حرف بزنم.

می‌گفتند فرنگیس در روستایی نزدیک گیلان‌غرب زندگی می‌کند و مایل نیست خاطراتش را تعریف کند، می‌دانستم نوشتن خاطراتش سخت خواهد بود، اما همیشه به نوشتنش فکر می‌کردم. روستا حداقل سه ساعت و نیم با کرمانشاه فاصله داشت و رفت و آمد به این روستا برای یک زن نویسنده سختی‌های زیادی داشت...

با همین چند سطری که از شروع مقدمه کتاب فرنگیس برداشتم، خانم فتاحی راهی به زندگی این بانوی دلیر باز می‌کند. روزها جاده کرمانشاه به گیلان‌غرب و روستای گورسفید می‌رود و باز برمی‌گردد، وقتی معلوم می‌شود پدر خانم فتاحی هم چهار سال همان نزدیکی‌های روستا با عراقی‌ها جنگیده است دوستی این دو بانو بیشتر می‌شود و خانم فرنگیس پای ضبط صوتی می‌نشیند که راه درازی را آمده است.

وقتی کتاب را می‌خوانیم پی می‌بریم بزرگی این بانو به خاطر کشتن یک سرباز عراقی با تبر نزدیک خانه‌اش در روستای گورسفید و اسیر کردن یک سرباز دیگر عراقی، نیست. او در همین روستا می‌ماند و با همه سختی‌هایش می‌سازد.

این تبر را «قهرمان» برادر همسرش که یکی از اتاق‌هایش را تعمیرگاه تفنگ کرده است و آدم فنی است، می‌سازد تا این نو عروس راحت‌تر هیزم بشکند.»

 

13- کتاب «سال‌های تنهایی»

* یادداشت «صدای گریه» به بازخوانی بخشی از خاطرات خلبان هوشنگ شروین در کتاب «سال‌های تنهایی» به قلم رضا بنده‌خدا می‌پردازد.

سرهنگی در ابتدای یادداشت خود برای این کتاب می‌نویسد: «بعد از ظهر آخرین روز تابستان، خلبان هوشنگ شروین در تعمیرگاهی که اتومبیلش را برای تعمیر داده بود از آغاز جنگ با خبر می‌شود. او در کتاب خاطرات خود که سال‌های تنهایی نام دارد آن روز را این طور تعریف می‌کند:

...ناگهان صدای انفجاری – که لرزش زمین را می‌شد حس کرد – فضا را ترساند!

در چشم‌های مردم پیش از انکه ترس را ببینی، تعجبی بود! روح انقلاب وحشت را از سینه‌ها تارانده بود.

استاد مکانیک – عصبانی و متاثر – گفت:«فرودگاه مهرآباد را بمباران کرده‌اند!»

-فکر نمی‌کنم!

باور نمی‌کردم، کدام احمق خیال کرده است با بمباران می‌تواند کاری از پیش ببرد؟ کار خودی است یا بیگانه؟

با پایگاه تماس گرفتم. گفتند: «هواپیماهای عراقی حمله کرده‌اند...» هنوز باور نمی‌کردم؛ عراق؟! خودش می‌داند حریف ما نمی‌شود پس چطور ...!؟

جای تامل نبود، بلافاصله با همسر و آزاده کوچولو به سمت همدان حرکت کردم.

آن روز خلبان شروین صاحب دختری شده بود به نام «آزاده» و حالا آن‌ها به پایگاه هوایی نوژه در همدان باز می‌گشتند.

خلبان شروین در همان هفته‌های اول جنگ در ماموریتی که به خاک عراق داشت هواپیمایش با اتش ضد هوایی عراقی‌ها صدمه دید و ناگزیر شد هواپیمای آتش گرفته را ترک کند.»

 

14- کتاب «پزشک پرواز»

* یادداشت «کُلت خلبان» به بازخوانی بخشی از خاطرات خلبان محمدتقی خرسندی آشتیانی در کتاب «پزشک پرواز» به قلم فاطمه دهقان‌نیری می‌پردازد.

سرهنگی در ابتدای یادداشت خود برای این کتاب می‌نویسد:« خاطرا «کلت خلبان» را از صفحه 73 کتاب پزشک پرواز برداشته‌ام. کتاب در بر دارنده خاطرات دکتر محمدتقی خرسندی آشتیانی است.

دکتر خرسندی از روز اول جنگ در شهر اندیمشک مطب داشت و قرار بود همین روزها برای گذراندن دوره تخصص برود خارج از کشور. حتی مطب را فروخته بود ولی هنوز تحویل خریدار نداده بود که عراقی‌ها جنگ را با ایران شروعه کردند. ایشان در جنوب ماند و در «پایگاه وحدتی» حادثه‌های زیادی را به چشم دید که در کتاب آمده است. این کتاب را خانم فاطمه دهقان سروسامان داده است.

خاطره «کلت خلبان» را به این خاطر انتخاب کردم که یک اتفاق نادر است. اول این که خلبان جسور ما به دست اهالی یک روستای مرزی خودمان به شهادت می‌رسد.

دوم اینکه کلت سازمانی این خلبان پس از گذشت هشت سال در غلاف یک منافق پیدا می‌شود که در عملیات مرصاد از عراق به خاک ایران حمله کرده بودند.

این احتمال را هم می‌دهند کسانی از اعضای منافقین در این روستا بودند و آن‌ها اهالی ساده‌دل روستا را تحریک می‌کنند و این خلبان را می‌کشند و کلت او را به غنیمت می‌برند. آن‌ها به نفع عراق این خلبان ما را در زمان جنگ می‌کشند.

 

15- کتاب «کوچه نقاش‌ها»

* یادداشت «گنجشک» به بازخوانی بخشی از خاطرات خلبان سید ابوالفضل کاظمی در کتاب «کوچه نقاش‌ها» به قلم راحله صبوری می‌پردازد.

سرهنگی در ابتدای یادداشت خود برای این کتاب می‌نویسد: «... قد کشیدن در غبار کوچه نقاش‌ها، کفترهای سید باقر، صفای ننه پری، جوانمردی‌های سید ابوتراب، صدای سلام که علیکش تا چند کوچه آن ورتر کمانه می‌کرد.

صدای روضه‌ها و زنگ زورخانه‌ها، صدای بهمن، صدای عشق در یک شب بارانی، صدای فاطمه خانم.

...همه این یادها و صداها مثل باران که در ساقه گندم می‌ماند، کنج گلوی ساده آقا سید ابولفضل کاظمی مانده بود. حالا همه‌اش یا زیادش را در این کتاب کوچه‌ نقاش‌ها می‌خوانیم... .

این چند سطر بالا را از مقدمه کتاب کوچه‌نقاش‌ها برداشته‌ام. همان کتابی که از صفحه 177 آن خاطره «گنجشک» را برداشته‌ام.

راوی کتاب آقا سید ابولفضل کاظمی است. او از بچههای پایین شهر تهران است کهخ با لحن خاص خودش روزهایی از حادثه‌های انقلاب و جنگ را بیان کرده است. حفظ این لحن شیرین در متن از کارهای به یادماندنی بانو راحله صبوری است که چند سال زحمت گفت‌وگو و تدوین این خاطرات را به عهده داشته است.»

 

16- کتاب «کوچه نقاش‌ها»

* یادداشت «نامه‌ها» به بازخوانی بخشی از خاطرات آزاده سید محسن یحیوی در کتاب «کوچه نقاش‌ها» به قلم سید محسن یحیوی می‌پردازد.

سرهنگی در ابتدای یادداشت خود برای این کتاب می‌نویسد: «اسارت مهندس محمدجواد تندگویان وزیر نفت ایران به دست عراقی‌ها از اتفاق‌های تکان دهنده و فراموش نشدنی جنگ عراق با ایران است.

در تاریخ ۱۳۵۹/۸/۹ وزیر نفت به همراه مهندس بهروز بوشهری، مهندس سید محسن یحیوی و دو محافظ و یک راننده در جاده‌ای خاکی که خسروآباد را به آبادان وصل می‌کرد به اسارت درآمدند. این جاده در امتداد رودخانه بهمن‌شیر کشیدن شده بود و آن‌ها چند کیلومتر مانده به پل بهمن‌شیر رودر روی عراقی‌ها درآمدند.»

 

17- کتاب «زندگی خوب بود»

* یادداشت «کیسه‌های خون» به بازخوانی بخشی از خاطرات حسن رحیم‌پور در کتاب «زندگی خوب بود» به قلم حسن رحیم‌پور می‌پردازد.

سرهنگی در ابتدای یادداشت خود برای این کتاب می‌نویسد: «حسن رحیم‌پور بچه شمیران است. سال 1330 در این کوهپایه زیبا به دنیا آمد. د رمدرسه شاهپور که پیشترها جلال آل احمد یکی از معلم‌های آن بود، درس خواند. بعدها نام مدرسه هم آل احمد شد. او در رشته علوم آزماشگاهی ادامه تحصیل داد و لیسانس گرفت.

خاطره «کیسه‌های خون» را از کتاب خاطرات او که «زندگی خوب بود» نام دارد، برداشته‌ام.

نام کتاب هم متن وصیت‌نامه رحیم‌پور است که در جبهه برای همسرش نوشته است: همسرم زندگی خوب بود! همین.»

 

18- کتاب «اسیر شماره339»

* یادداشت «غذای گرم» به بازخوانی بخشی از خاطرات خدیجه میرشکار در کتاب «اسیر شماره339» به قلم رضا رئیسی می‌پردازد.

سرهنگی در ابتدای یادداشت خود برای این کتاب می‌نویسد: «شاید رضا رئیسی را باید جزء اولین کسانی دانست که به گردآوری و تدوین خاطرات رزمندگان آستین بالا زد. او آذر 1370 به خانه خانم خدیجه میرشکار در بستان رفت و در پنج جلسه‌ای که مهمان خانواده ایشان بود، خانم میرشکار خاطرات دوران اسارت خود را برای ضبط صوت رضا تعریف کرد. او بیش از چهارصد روز از جوانی‌اش را در سلول‌های انفرادی و اردوگاه‌های عراق گذرانده است. خانم میرشکار از اولین روزهای جنگ با این واقعه بزرگ درگیر شد، زیرا همسرش حبیب شریفی که به‌تازگی با خدیجه عقد کرده بود از فرماندهان سپاه سوسنگرد بود. در همان هفته اول جنگ یعنی ۱۳۵۹/۷/۷ در جاده سوسنگرد اهواز سربازان عراقی راه را به جیپ آن‌ها می‌بندند و هنر دو را مجروح کرده و به اسارت می‌برند.»

 

19- کتاب «همه سیزده‌سالگی‌ام»

* یادداشت «راه رفتن روی دست» به بازخوانی بخشی از خاطرات اسیر آزاد شده ایرانی مهدی طحانیان در کتاب «همه سیزده‌سالگی‌ام» به قلم گلستان جعفریان می‌پردازد.

بخشی از این کتاب را که سرهنگی برای معرفی و ثبت یادداشت خود انتخاب کرده است این‌گو‌نه آغاز می‌شود: «آنقدر شدت انفجارها روی گوشم تاثیر گذاشته بود که خیلی از صدا‌های اطراف را نمی‌شنیدم، فقط صداهای نزدیک و مهیب یک‌دفعه توجهم را جلب می‌کرد که سریع خودم را می‌انداختم زمین. از جاده خیلی دور شده بودم ولی ستون تانک‌ها از سمت چپم و خاکریز عراقی‌عل در سمت راستم انگار تمامی نداشت. حدس زدم عراقی‌ها برای پاکسازی و زدن تیر خلاص به مجروحان، می‌آیند؛ باید جان‌پناهی پیدا می‌کردم. دشت صاف بود. به زحمت از دور جایی شبیه گودال به چشمم خورد. به نظرم رسید برای پناه گرفتن مناسب است. خودم را به آنجا رساندم...»

سرهنگی در ابتدای یادداشت خود برای این کتاب می‌نویسد: «اسارت مهدی طحانیان نوجوان سیزده‌ساله و اهل اردستان اصفهان از همین لحظه‌هایی آغاز می‌شود که خواندید، او یکی دو روز پر حادثه و خونین را در همین دشت پرآتش پشت سر گذاشته و به شکل معجره‌آسایی زنده مانده است.

موقعیتی که مهدی قرار دارد نیمه‌های عملیات بیت‌المقدس است که خرمشهر را به دامن ایران بازگرداند. مهدی خودش آزادی این بندر زیبا را ندید و خبرش را در اسارت شنید. اما عراقی‌ها به همین راحتی مهدی را به اردوگاه نمی‌برند. چون کم‌ سن‌وسالی ‌اش سربازان و فرماندهان عراقی را مبهوت کرده است. آن‌ها می‌توانند از این نوجوان سیزده‌ساله علیه ایران استفاده کنند.»

 

20- کتاب «عصرهای کریسکان»

* یادداشت «توپ کوره» به بازخوانی بخشی از خاطرات امیر سعید‌زاده در کتاب «عصرهای کریسکان» به قلم کیانوش گلزار راغب می‌پردازد.

سرهنگی در ابتدای یادداشت خود برای این کتاب می‌نویسد: «یک سال است هر روز عصر توپخانه عراق شهر مرزی سردشت را با گلوله‌های توپ می‌زند و خسارتی جانی و مالی زیادی در این شهر کوچک به بار می‌آورد. حتی یک شب حدود هفتاد گلوله توپ شلیک می‌کند و تلفات زیادی می‌گیرد. سردشت ناامن شده است. آنانی که دستشان به دهانشان می‌رسد شهر را ترک می‌کنند، اما بیشتر مردم توان مالی ندارند مهاجرت کنند، گروه‌های ضد انقلاب مثل کومله و دمکرات هم مردم را تشویق به مهاجرت می‌کنند تا هم روحیه رزمنده‌هایی که در شهر هستند تضعیف شود و هم خودشان در خانه‌های خالی نفوذ کنند و علیه رزمنده‌ها عملیات نظامی انجام دهند و کسانی را هم ترور کنند.

سعید سردشتی خودش این صحنه‌ها را دیده و در کتاب خاطراتش «عصرهای کریسکان» گفته است، حتی می‌گوید بعضی گلوله‌ها خانه‌ها و مغازه‌های چه کسانی را ویران کرده و جان چه کسانی را گرفته است، چند نفری را نام می‌برد. این توپخانه عراق در اصلاح محلی به «توپه کوره» مشهود شده است که همان توپ کوره است که دست از سر مردم برنمی‌دارد. گلوله‌های این توپ به صورت کور روی جغرافیای عمومی شهر شلیک می‌شود و هدف معنی ندارد. سعید سردشتی تصمیم می‌گیرد محل این توپخانه را که در خاک عراق است پیدا کند.»

 

21- کتاب «آتش و پرواز لاک‌پشت‌ها»

* یادداشت «آهوبره» به بازخوانی بخشی از خاطرات ناخدا یکم عملیات هوایی میرمنصور سید قریشی در کتاب «آتش و پرواز لاک‌پشت‌ها» به قلم حسین قربان‌زاده می‌پردازد.

سرهنگی در ابتدای یادداشت خود برای این کتاب می‌نویسد:« فرمانده یدک‌کش وقتی فهمید کادر نیروی دریایی ارتش هستم گفت: «واقعا می خواهی در جزیره خارک اقامت کنی؟!»

گفتم:«اگر خدا بخواهد!»

خونگرم و صمیمی بود. با لبخند گفت: «خیلی دل و جرئت داری! بچه کجایی؟!»

گفتم: «متولد مهابادم. ولی در تهران بزرگ شدم.»

نسیم روبان‌های قرمز روی وسایل را به رقص درآورده بود. نفس عمیقی کشیدم و زُل زدم به نوارها. فرمانده یدک‌کش رد نگاهم را گرفت و پرسید: «جهیزیه است؟!»

با لبخند و تکان سر، پاسخش را دادم. گفت: «مبارک است!»

این چند سطر آغاز خاطرات ناخدا یکم عملیات هوایی میرمنصور سیدقریشی است.

وقتی او با یدک‌کش به جزیره خارک می‌رسد که روز اول جنگ است! جهیزیه همسرش را با احتیاط به خانه سازمانی‌اش می‌برد و چیده و نچیده. رودرروی جنگ می‌ایستد.

در صفحه21 می‌گوید: «مردم جزیره را ترک می‌کردند. در اسکله غلغله بود.خیلی معطل شده‌ بودیم. من جهاز عروس می‌آوردم داخل جزیره و مردم وسایل خود را می‌چپاندند توی گونی و بقچه و چمدان و از جزیره می‌رفتند...»

او زندگی‌اش را در جزیره خارک آغاز می‌کند. همسرش در میان بمباران‌های بی‌وقفه برای ادامه زندگی به جزیره می‌آید، چند بار خانه و زندگی‌شان از موج انفجارها زیرورو می‌شود. آن‌ها دیوار به دیوار جنگ زندگی می‌کنند، حتی وقتی با دختر کوچکش دریا برای شنا و تفریح به ساحل می‌آیند و نعش آهوبره‌هایی را می‌بینند که از صدای بمباران‌های جزیره به دریا پناه می‌بردند و غرق می‌شدند و ساعتی بعد دریا آن‌ها را به ساحل پس می‌داد!»

 

22- کتاب «زندگی در مه»

* یادداشت «جیک جیک» به بازخوانی بخشی از خاطرات اسیر آزاد شده ایرانی یعقوب مرادی در کتاب «زندگی در مه» به قلم یعقوب مرادی می‌پردازد.

سرهنگی در ابتدای یادداشت خود برای این کتاب می‌نویسد: «یعقوب مرادی در تاریخ ۱۳۵۹/۱۰/۲۰ در یک عملیات ایذایی علیه عراق در حومه آبادان به اسارت عراقی‌ها در‌آمد. او پس از تحمل ده سال اسارت به ایران بازگشت و خاطرات خود را از جنگ و اسارت نوشت.

کتاب 150 صفحه‌ای او که زند گی در مه نام دارد، یک اثر خودنگاشت است و خاطره «جیک جیک» را از صفحه 56 این کتاب انتخاب کرده‌ام. این خاطره عاطفی بیانگر روحیه لطیف و جوانمردانه اسیران ایرانی در اردوگاه‌های عراق است که دل فرزند دشمن خود را هم شاد می‌کنند. این قصه زیبا در واقعیت جنگ و اسارت اتفاق افتاده است و با خیال فاصله زیادی دارد.

آقای مرادی در اسارت هم خبر شهادت فرزندش امیر را می‌شنود و هم خبر ازدواج دخترش زهرا را. او نامه‌ای به همسرش می‌نویسد و شهادت امیر و عقد زهرا را در یک‌جا به همسرش تبریک می‌گوید.»

 

23- کتاب «بابانظر»

* یادداشت «دوعیجی» به بازخوانی بخشی از خاطرات شفاهی محمدحسن نظر‌نژاد در کتاب «بابانظر» به قلم مصطفی رحیمی می‌پردازد.

سرهنگی در ابتدای یادداشت خود برای این کتاب می‌نویسد: «سرهنگ دوم نیروی مخصوص محمدرضا جعفر عباس الجشعمی، فرمانده تیپ کماندویی سپاه هفتم عراق بود که
آن شب با شجاعت مثال‌زدنی محمدحسن نظرنژاد فرمانده عملیات لشکر 21 امام رضا علیه‌السلام در شهرک دوعیجی عراق به اسارت درآمد.

درباره این سرهنگ خاطره‌ای در صفحه‌های بعدی انتخاب کرده‌ام که خواهید خواند. این خاطره را از صفحه 9 کتاب گزارش یک بازجویی نوشته مرتضی بشیری برداشته‌ام.

مرتضی بشیری بازجوی این سرهنگ بود که پس از پایان جنگ از میان یادداشت‌هایی که از بازجویی نظامیان عالی‌رتبه عراقی داشت این کتاب را تدوین و منتشر کرده‌است.

کتاب گزارش یک بازجویی سال 1369 منتشر شده است و کتاب خاطرات محمدحسن نظرنژاد که در میان بچه‌های رزمنده خراسان به بابانظر معروف بود در سال 1388 منتشر شده است. حالا این دو خاطره پس از گذشت حدود بیش از دو دهه به هم می‌رسند و یکدیگر را کامل می‌کنند. در نوشته مرتضی بشیری می‌توان گوشه‌ای از شیوه و رفتار ایرانیان با اسیران جنگی عراق را هم دید.

کتاب خاطرات محمدحسن نظرنژاد با عنوان «بابانظر» سال 1388 در بیش از پانصد صفحه منتشر شده و من خاطره «دوعیجی» را از صفحه 394 این کتاب انتخاب کردم.

داستان زندگی این مرد عجیب است. او از روز اول که دست غریبه‌ها آتش به دامن خوشرنگ کردستان انداخت به آنجا رفت و جنگید و تا روز آخر که پای قطعنامه 598 به میان آمد او در میدان‌های نبرد بود.»

 

24- کتاب «لبخند در قفس»

* یادداشت «روز شعر» به بازخوانی بخشی از خاطرات اسیر آزاد شده ایرانی احمد یوسف‌زاده در کتاب «لبخند در قفس» به قلم احمد یوسف‌زاده می‌پردازد.

سرهنگی در ابتدای یادداشت خود برای این کتاب می‌نویسد: «احمد یوسف‌زاده سال 1344 در یکی از روستاهای کهنوج به دنیا آمد. سال‌های کودکی‌اش در روستاهایی گذشت که کوه‌های بلند و باغ‌های لیمو و خرما آن را محصور کرده‌ بودند.

پس از پایان دوره ابتدایی ادامه تحصیل به جیرفت آمد و تنها زندگی کردن را تجربه کرد. سال دوم دبیرستان بود که به همراه دو برادر دیگرش محسن و یوسف برای نبرد با عراقی‌ها به خطوط مقدم شتافت.

در عملیات بیت‌المقدس، آزادی خرمشهر، به اسارت عراقی‌ها درآمد در حالی که نوجوانی بیش نبود. احمد هفت سال و سه ماه از جوانی‌اش را پشت دیوارها و میله‌های سرد و سنگین اردوگاه‌های عراق گذراند. وقتی احمد به ایران بازگشت جای خالی برادر شهیدش، موسی را در خانه خالی دید. برادری که او را به خواندن و نوشتن تشویق می‌کرد.

از اتفاقات جالب توجه زندگی اردوگاهی او ملاقات با صدام بود. عراقی‌ها بیست‌وسه نفر از اسیران کم و سن‌وسال را جدا کردند و آن‌ها را برای یک‌ دیدار تبلیغاتی وسیع به کاخ صدام بردند. در این ملاقات که دختر کوچک صدام «حلا» هم بود صدام به بیست‌وسه نفر اسیر ایرانی گفت که جای شما در کلاس‌های درس و میدان‌های ورزشی است. من شما را آزاد می‌کنم تا بروید و درس بخوانید وقتی دکتر و مهندس شدید برای من نامه بنویسید. حلا هم به هر یک از اسیران یک شاخه گل داد و این دیدار تمام شد.

عراقی‌ها از این ملاقات یک کتاب عکس هم منتشر کردند که در کتابخانه تخصصی جنگ دفتر ادبیات و هنر مقاومت حوزه هنری موجود است.»

 

25- کتاب «خاطرات یک سرباز»

* یادداشت «رفیق» به بازخوانی بخشی از خاطرات کمال شکوفه در کتاب «خاطرات یک سرباز» به قلم کمال شکوفه می‌پردازد.

سرهنگی در ابتدای یادداشت خود برای این کتاب می‌نویسد: «اگر داوود امیریان نبود شاید یادداشت‌های سال‌های جنگ سرباز وظیفه کمال شکوفه، یا به این زودی‌ها چاپ نمی‌شد و یا اصلا رنگ چاپ‌خانه را نمی‌دید، مثل خاطراتی که الان در صندوقخانه بعضی از رزمنده‌ها خاموش و آرام مانده است در حالی که درون پرتلاطم و گویا دارد.

کمال همان روزها خاطرات خود را در دفترچه‌‌های صدبرگ معمولی و با خودکار آبی‌رنگ یادداشت‌ می‌کرد. او که در واحد خود بهیار بود، تصویرهای تازه‌ای از درون خدمتش در کتاب ارائه می‌کند. در پایان خدمت سربازیش این دفترچه‌ها به دو جلد رسید.

کمال این دو دفترچه را به داوود امیریان سپرد تا آن‌ها را برای چاپ به دفتر ادبیات و هنر مقاومت حوزه هنری بدهد.

داوود خودش از نویسنده‌های خوب جنگ است و قدر این‌گونه یادداشت‌ها را می‌داند و دو کتاب خواندنی او با عنوا‌ن‌های «فرزندان ایرانیم» و «رفاقت به سبک تانک» این روزها خواننده‌های زیادی پیدا کرده و هر چند وقت یک‌بار تجدید چاپ می‌شود.»

 

26- کتاب «باغ ملکوت»

* یادداشت «غذا» به بازخوانی بخشی از خاطرات اسیر آزاد شده ایرانی مهدی لندرودی در کتاب «باغ ملکوت» به قلم عبدالحمید نجفی می‌پردازد.

سرهنگی در ابتدای یادداشت خود برای این کتاب می‌نویسد: «مهدی لندرودی اهل تبریز است. او بعد از شرکت در چند عملیات در تاریخ ۱۳۶۶/۳۰/۱۰ در منطقه ماووت که در استان سلیمانیه عراق قرار داد، روی قله الاغلو به اسارت عراقی‌ها درآمد.

مهدی پیش از این در عملیات کربلای پنج چشم راست خود را از دست داده بود. او بسیجی ساده‌ای بود که سختی‌های زیادی را در دوران مجروحیت و روزهای اسارت کشید.

کتاب خاطرات مهدی لندرودی باغ ملکوت نام دارد که سال 1372 منتشر شده است. زحمت گفت‌وگو و تدوین خاطرات تلخ و شیرین مهدی  را عبدالمجید نجفی از داستان‌نویسان خوب و شناخته شده به عهده داشت.

مهدی و تعداد زیادی از اسیران ایرانی به عنوان مفقود‌الاثر در اردوگاه‌های مخفی عراق ماندند و تا آخرین روز اسارت از طرف صلیب سرخ جهانی دیده و ثبت نام نشدند.»

 

27- کتاب «جاده‌های سربی»

* یادداشت «دکل» به بازخوانی بخشی از خاطرات احمد سوداگر  در کتاب «جاده‌های سربی» به قلم محمدمهدی بهداروند می‌پردازد.

سرهنگی در ابتدای یادداشت خود برای این کتاب می‌نویسد: «چند سال پیش وقتی کتاب خاطرات احمد سوداگر را می‌خواندم، نمی‌دانستم در متن این کتاب یه دیده‌بانی برمی‌خوردم که نام و یادش با جان‌فشانی مترادف است.

او یک جوان عرب و اهل خرمشهر بود که «شریف مطوری» نام داشت.

گرچه سوداگر در کتاب خاطرات خود که با نام جاده‌های سربی منتشر شده است فقط همین یک نمونه از فداکاری شریف مطوری را نوشته، اما همین هم کافی است که بدانیم او تا چه اندازه در جنگ زحمت کشیده و در عملیات‌ها تاثیرگذار بوده است. چند سال پیش که به اهواز رفته بودم، آقای کاج را دیدم. ایشان یکی از چند نفری است که جنازه شریف مطوری را از  بالای دکل پایین می‌آورد. از او درخواست کردم یک عکس از شریف مطوری به من بدهد که حداقل چهره او را ببینم. او هم قول داد. هنوز پس از چند سال منتظر دیدن عکس‌ دیده‌بانی هستم که با چشم‌هایش ارتش عراق را در فاو فلج کرده بود.»

 

28- کتاب «آشیان»

* یادداشت «آشیان» به بازخوانی بخشی از خاطرات مهدی مانی‌زاده  در کتاب «آشیان» شامل خاطرات لشکر 14 امام حسین(ع) به قلم یعقوب آذر می‌پردازد.

سرهنگی در ابتدای یادداشت خود برای این کتاب می‌نویسد: «از میان 63 خاطره کوتاه در کتاب آشیان گردآوری و تدوین شده است، همین خاطره آشیان را که در صفحه 91 آمده انتخاب کردم.

این کتاب خاطرات کوتاه رزمندگان لشکر چهارده امام حسین(ع) است، لشکری که اصفهانی‌ها ساختند و خوب هم از پس عراقی‌ها در جبهه‌های مختلف برآمدند. خاطرات این کتاب هم خودشان جمع‌آوری کرده‌اند و یعقوب آذر هم آن را در تهران سروسامان داده است. با اینکه چاپ اول کتاب را در دست دارم و تاریخ انتشار آن سال 1374 است، اما هنوز تیترها و متن‌هایش تازه و خوانا است. معلوم می‌شود همان روزها هم این خاطرات جذاب شناخته و تشخیص داده می‌شد، همان سال‌هایی که ادبیات جنگ در حال جواونه زدن بود.»

 

29- کتاب «واقعیت‌هایی از جنگ»

* یادداشت «اتاق کوچک» به بازخوانی بخشی از خاطرات ولی حسنوند  در کتاب «واقعیت‌هایی از جنگ» به روایت حماسه‌سازان لرستان به قلم بنیاد سعادتی می‌پردازد.

سرهنگی در ابتدای یادداشت خود برای این کتاب می‌نویسد: «راوی خاطره «اتاق کوچک» آقای ولی حسنوند است. او از نیروهای اطلاعات عملیات لشکر 57 حضرت ابوالفضل علیه‌السلام لرستان بود، حالا می‌گویم چرا «بود».

این خاطره پر از اخلاق و جوانمردی نشان داد که رزمنده‌های لرستانی تا چه اندازه شایستگی آن را دارند که نام لشکرشان چنین نام عزیز و بزرگی باشد.

خاطره «اتاق کوچک» را از لابه‌لای صفحه 122 جلد سوم کتاب «واقعیت‌هایی از جنگ»، برداشته‌ام. هر سه جلد این کتاب‌ها را آقای بنیاد سعادتی که خودش اهل همین خطه جوانمردپرور است گردآوری و تدوین کرده‌ است.»

 

30- کتاب «6410»

* یادداشت «دیوارنوشته‌ها» به بازخوانی بخشی از خاطرات امیر سرتیپ خلبان آزاد شده حسین لشکری  در کتاب «6410» به قلم علی اکبر می‌پردازد.

سرهنگی در ابتدای یادداشت خود برای این کتاب می‌نویسد: «حالا که این یادداشت را درباره خاطره «دیوار نوشته‌ها» می‌نویسم دو هفته‌ای از درگذشت سرتیپ خلبان شهید حسین لشکری می‌گذرد. او که خلبان هواپیمای شکاری (اف–5) بود در تاریخ 27/6/1359 در منطقه زرباطیه عراق هدف موشک‌های ضدهوایی عراقی‌ها قرار گرفت و پس از سقوط هواپیمایش به اسارت عراقی‌ها درآمد.

وقتی به تاریخ اسارت خلبان لشکری نگاه می‌کنیم متوجه می‌شویم او چهار روز قبل از آغاز رسمی جنگ عراق به ایران به اسارت درآمده است. وقتی هم به تاریخ آزادی‌اش ۱۳۷۷/۱/۱۷ نگاه می‌کنیم، یک فاصله 18 ساله می‌بینیم. درست خوانده‌اید! خلبان حسین لشکری 18 سال در اسارت عراقی‌ها بود.»

 

31- کتاب «آوازهای نخوانده»

* یادداشت «کبک‌ها» به بازخوانی بخشی از خاطرات اسیر آزاد شده ایرانی محمود امین‌پور در کتاب «آوازهای نخوانده» به قلم ساسان ناطق می‌پردازد.

سرهنگی در ابتدای یادداشت خود برای این کتاب می‌نویسد: «خاطره «کبک‌ها» را از فصل چهارم آوازهای نخوانده خاطرات محمود امین‌پور برداشته‌ام. او در عملیات‌های کربلای چهار و کربلای پنج شرکت داشت. تیر 1367 بود که در حمله عراقی‌ها به منطقه مهران اسیر شد. زحمت گفت‌وگو و تدوین این کتاب را نویسنده جوان و خوش‌ذوق اردبیلی ساسان ناطق کشیده است. او هفده ساعت با امین‌پور حرف زده و در مقدمه کتاب درباره بیماری‌های ناشی از جنگ و اسارت محمود هم نوشته است. در قسمتی از مقدمه می‌گوید:

...رفتم دیدم نرسیده به ته یک کوچه آستین‌ها را بالا زده و با آن وضع بیماری‌اش آجر روی آجر می‌گذارد. پرسیدم: چه کار می‌کنی آقای امین‌پور!؟

عرق پیشانی‌اش را گرفت و با خنده گفت: دارم یک نانوایی درست می‌کنم. در عراق که همیشه گرسنه بودیم. می‌خواهم بچه‌هایم نان بی‌منت بخورند. مردم محل هم دیگر جای دور نمی‌روند.

محمود امین‌پور اهل اردبیل و متولد سال 1343 است. جانباز 25 درصد هم بود. او به خاطر بیماری‌هایی که از جنگ و اسارت به تن داشت، آبان 1386 در بیمارستان ساسان تهران آرام گرفت و به سوی همرزمان شهیدش کوچ کرد.»

 

32- کتاب «شنام»

* یادداشت «نامه» به بازخوانی بخشی از خاطرات کیانوش گلزار راغب  در کتاب «شنام» به قلم کیانوش گلزار راغب می‌پردازد.

سرهنگی در ابتدای یادداشت خود برای این کتاب می‌نویسد: «جمله پایانی خاطره؛ «اگرچه هیچ نمی‌فهمیدم این دختر وابسته به کومله از این کارها چه انگیزه‌ای دارد...» کلید معمای خاطرات کیانوش گلزار راغب در کتاب شنام است. در فصل‌های بعدی کتاب این راز به مرور فاش می‌شود و ما را با روایتی شگفت روبه‌رو می‌کند.

شیلان دختر جوان حدودا هفده‌ساله‌ای است که خواهرزن کاک عمر یکی از اعضای حزب کومله است و از زندان‌بانان نیروهای ایرانی است که به دست کومله اسیر شده‌اند. پدر و مادر شیلان هم پیش‌تر به دست حزب دمکرات کشته شده‌اند و او ناگزیر است با خواهر خود «سیران» و همسرش کاک عمر زندگی کند. واهرش فرزند کوچکی به نام «سلام» دارد.»

 

33- کتاب «نبرد درالوک»

* یادداشت «معمار» به بازخوانی بخشی از خاطرات جعفر جهروتی‌زاده در کتاب «نبرد درالوک» به قلم محمود جوانبخت می‌پردازد.

سرهنگی در ابتدای یادداشت خود برای این کتاب می‌نویسد: «نام جعفر جهروتی‌زاده  برای رزمنده‌هایی که کوه‌های سر به فلک کشیده و برف‌های سنگین و دره‌های عمیق کردستان را تجربه کرده‌اند، نامی آشناست.

او سال‌ها فرمانده یکی از یگان‌های پارتیزانی بود که حتی عراقی‌ها را در خاک خودشان هم راحت نمی‌گذاشتند؛ شاید به همین دلیل خاطرات او را از حیث جغرافیا، محدود بودن نیروهایش و شیوه جنگشان بتوان یک استثنا به حساب آورد. گرچه ردپای دلیری و شجاعت او در جبهه‌های جنوب هم زیاد دیده شده است.

کتاب نبرد درالوک بخشی از خاطرات جعفر جهروتی‌زاده  است که با گفت‌وگویی پانزده ساعته محمود جوانبخت سروسامان گرفته است.

درالوک نام یکی از شهرهای مرزی شمال عراق است که جعفر و نیروهایش این شهر را در روز روشن با یک نبرد جانانه تصرف می‌کنند و پل ارتباطی و مهم آن را منفجر می‌کنند. نیروهای عراقی به واسطه این پل جبهه‌های شمالی خود را در جنگ با ایران پشتیبانی می‌کردند.»

 

34- کتاب «بمو»

* یادداشت «مار» به بازخوانی بخشی از خاطرات محمد استادباقر در کتاب «بمو» شامل خاطرات شناسایی منطقه قصر شیرین و ذهاب به قلم اصغر کاظمی می‌پردازد.

سرهنگی در ابتدای یادداشت خود برای این کتاب می‌نویسد: «اتاق کار اصغر کاظمی تقریبا چسبیده به اتاق من است؛ به همین دلیل با خیال راحت می‌توانم بگویم برای شکل دادن به کتاب بمو چقدر دویده است. اگر بگویم چهار سال باور کنید!

این کتاب حدودا هفتصد صفحه‌ای که خاطرات شناسایی منطقه قصر شیرین و ذهاب را در بر دارد یکی از منابع مستند و دقیق درباره جزئیات کار اطلاعات عملیات به شمار می‌رود. تهیه عکس‌ها و نقشه‌های رنگی از مناطق گرچه با زحمت به دست آمد اما به فهم آنچه در کتاب بیان شده است کمک زیادی می‌کند.

خاطره «مار» را از صفحه 196 این کتاب انتخاب کرده‌ام که احمد استادباقر آن را نقل کرده است.»

 

35- کتاب «آخرین شلیک»

* یادداشت «برادرم حسن» به بازخوانی بخشی از خاطرات کاظم فرامرزی در کتاب «آخرین شلیک» به قلم سیدقاسم یاحسینی می‌پردازد.

سرهنگی در ابتدای یادداشت خود برای این کتاب می‌نویسد: «کاظم فرامرزی سال 1342 در یکی از محله‌های فقیرنشین اهواز یعنی بیست‌متری شهرداری در خانواده‌ای که شش پسر و یک دختر داشت به دنیا آمد. کاظم پسر بزرگ خانواده است که خودش می‌گوید؛ دو پدیده توأم در خانواده ما حضور داشت که ظاهرا از اجدادمان به پدرم و به ما به ارث رسیده بود. یکی مذهب و دیگری فقر.

کاظم فرامرزی در کتاب آخرین شلیک هم از زندگی ساده‌اش می‌گوید و هم از زندگی پرتلاطم جنگی‌اش. او سال 1384 پای ضبط صوت کوچک سیدقاسم یاحسینی می‌نشیند و از روزهای کودکی تا پایان جنگ حرف می‌زند. این دو شانس آوردند که همدیگر را پیدا کردند؛ چون هم کاظم خودش خاطره است و هم یاحسینی جنس خاطره را خوب می‌شناسد و کاربلد است؛ به همین دلیل کتاب آخرین شلیک از کتاب‌های خواندنی جنگ است. شاید برای کسانی که به حوزه تاریخ جنگ علاقه‌مندند، این کتاب ویژگی دیگر هم داشته باشد. حالا می‌گویم چرا!؟

خاطره «برادرم حسن» را از فصل پانزدهم کتاب برداشته‌ام. یعنی صفحه 95 و کتاب با عکس‌هایی که دارد حدود 200 صفحه است. عکس نیم‌رخ و قشنگی هم از حسن در کنار عکس‌های دیگر چاپ شده است.»

 

36- کتاب «نیمروی جنگ»

* یادداشت «دایی و خواهرزاده» به بازخوانی بخشی از خاطرات علی زین‌العابدین در کتاب «نیمروی جنگ» به قلم علی زین‌العابدین می‌پردازد.

سرهنگی در ابتدای یادداشت خود برای این کتاب می‌نویسد: «این خاطره را از صفحه 387 کتاب نیمروی جنگ برداشته‌ام. وقتی این کتاب چاپ شد آقای علی زین‌العابدین، راوی و نویسنده کتاب، آمد دفتر ادبیات و کتاب را برایم آورد. پیش از این با هم آشنا بودیم. می‌دانستم از بچه‌های قدیمی جنگ است و گاهی هم بروبچه‌های اردبیل را در میدان‌های نبرد سروسامان می‌داد.

در یکی از سفرهایی که به اردبیل داشتم، متن اولیه کتاب را در ماشین خودش نشانم داد. آقای علی باقری هم بود. او هم از نویسندگان اردبیل است. در نگاه اول فهمیدم چقدر کتاب را با لذت نوشته و چقدر با احساس درباره‌اش حرف می‌زند.

فهمیدم علاقه‌اش به این نوشته‌ها، مثل همان روزهایی است که در آن زندگی کرده است. تا این اندازه که کتاب را به سه یار آن روز‌هایش هدیه کرده است که الان نیستند و به قول خودش شهرتشان به وسعت گمنامی است!»

 

37- کتاب «پایی که جا ماند»

* یادداشت «سرباز ارمنی» به بازخوانی بخشی از خاطرات سید ناصر حسینی‌پور در کتاب «پایی که جا ماند» به قلم سید ناصر حسینی‌پور می‌پردازد.

سرهنگی در ابتدای یادداشت خود برای این کتاب می‌نویسد: «یک روز صبح که به دفتر کارم آمدم، یک‌راست رفتم سراغ جالباسی، شال و کلاهم را که آویزان می‌کردم، چشمم افتاد به یک متن قطور دو جلدی که با سلیقه شیرازه‌بندی شده بود، دیروز که می‌رفتم این متن روی میز کارم نبود. معلوم بود یا دیروقت به دفترم رسیده یا همین اول صبح. راستش کمی هم زیر لب غرغر کردم که حالا کی فرصت می‌کنم این متن را بخوانم!

کارهای جاری و اولیه‌ام را انجام دادم. متن دو جلدی را کشیدم جلویم، جلد طلقی‌اش را ورق زدم، صفحه سفیدی را هم ورق زدم، صفحه بسم‌الله را هم ورق زدم و رسیدم به عنوان «پایی که جا ماند». صفحه بعد چند سطری را نویسنده با عشق فراوان تقدیم کرده بود به سرنگهبان اردوگاه16 تکریت گروهبان ولید فرحان که او را بسیار آزار داده بود.

همین‌جا ماندم. پیش از آنکه فکر کنم این متن خاطرات یک اسیر ایرانی است، به فکرم رسید اگر نویسنده با همین نثر و نگاه خاطراتش را نوشته باشد، این متن یک نوشته عادی نخواهد بود. کمی تامل کردم. جرئت نمی‌کردم صفحه تقدیمی را ورق بزنم، ترسیدم آنچه از این متن تصور می‌کردم با آنچه خواهم خواند درست درنیاید. دل به دریا زدم و وارد متن شدم.

خواندن و اصلاح متن یک ماه طول کشید. چند روز بعد، متن دو جلدی را زدم زیر بغلم و رفتم یاسوج تا سیدناصر حسینی‌پور را ببینم.»

 

38- کتاب «جنگ دوست‌داشتنی»

* یادداشت «نان» به بازخوانی بخشی از خاطرات سعید تاجیک در کتاب «جنگ دوست‌داشتنی» به قلم سعید تاجیک می‌پردازد.

سرهنگی در ابتدای یادداشت خود برای این کتاب می‌نویسد: «سعید تاجیک یعنی شوخی و خنده، یعنی شلوغ‌بازی، یعنی جنگ. کمتر رزمنده‌ای است که بچه تهران باشد و سعید تاجیک را نشناسد.

پیش از اینکه کتاب جنگ دوست‌داشتنی او چاپ شود و خواننده‌های زیادی پیدا کند او سه کتاب دیگر از خاطراتش را نوشته بود؛ آخرین گلوله‌ها، نبرد در کانی‌مانگا و هشتاد روز مقاومت. که هر سه خواندنی و کم حجم بود. اما کتاب جنگ دوست‌داشتنی کارنامه رزمی و فرهنگی اوست که نشان از یک زندگی طبیعی در میدان‌های نبرد دارد. جنگ با خنده و شوخی مشکل کنار هم می‌نشیند اما وقتی نشست هر دو قشنگ می‌شوند.

سعید تاجیک سال 1345 در خیابان 24 متری شهر ری به دنیا آمد و هنوز در همین شهر قدیمی زندگی می‌کند.»

 

39- کتاب «زندان ‌الرشید»

* یادداشت «لاک‌پشت» به بازخوانی بخشی از خاطرات رئیس ستاد سپاه ششم نیروی زمینی سپاه علی‌اصغر گرجی‌زاده در کتاب «زندان ‌الرشید» به قلم محمدمهدی بهداروند می‌پردازد.

سرهنگی در ابتدای یادداشت خود برای این کتاب می‌نویسد: «روز ۱۳۶۷/۴/۴در تاریخ دفاع هشت‌ساله ما روز سخت و تلخی است. عراقی‌ها انبوه گلوله‌های شیمیایی را در جزیره مجنون به کار می‌برند و این جزیره را همین روز به تصرف خود درمی‌آورند.

مقر ستاد ششم نیروی زمینی سپاه در همین جزیره است که فرماندهی آن را علی هاشمی به عهده دارد. رئیس این ستاد علی‌اصغر گرجی‌زاده است. عراقی‌ها برای به اسارت درآوردن علی هاشمی و سایر فرماندهان این قرارگاه با چند هلی‌کوپتر مقر را محاصره می‌کنند. وقتی لندکروز علی هاشمی و گرجی‌زاده و یک لندکروز دیگر می‌خواهند از قرارگاه خارج شوند هلی‌کوپترها تنها جاده جزیره را مسدود می‌کنند. آنان مجبور می‌شوند از لندکروزها پیاده شده و به طرف نیزارهای جزیره فرار کنند. هلی‌کوپترهای عراقی به طرف آنان شلیک می‌کنند. آنان هرکدام به سویی می‌روند. علی هاشمی و گرجی‌زاده با هم هستند. شلیک یک راکت هلی‌کوپتر به سوی آن دو باعث می‌شود موج انفجار هریک را به سویی پرتاب کند. گرجی‌زاده وقتی به خود می‌آید دیگر خبری از علی هاشمی نیست.

خاطره «لاک‌پشت» لحظه‌هایی از روایت یک شبانه‌روز آوارگی گرجی‌زاده در جزیره مجنون است. وقتی به اسارت عراقی‌ها درمی‌آید خودش را «فریدون علی کرم‌زاده» و بسیجی معرفی می‌کند تا با این نام جعلی سایه‌بانی از امنیت فراهم کند. بی‌خبری او از سرنوشت فرمانده‌اش علی هاشمی در تمام روزهای اسارتش که حدود دوسال‌و‌نیم طول می‌کشد، همواره آزارش می‌دهد. با اینکه جنگ تمام شده است، عراقی‌ها به دنبال علی هاشمی هستند، آن‌ها باخبرند علی هاشمی در اهواز دیده نشده و جنازه‌ای هم از او تشییع نشده است، بنابراین احتمال اسارت او را می‌دهند، به همین خاطر هر روز چند افسر برای یافتن او به میان اسرای جزیره مجنون می‌آیند و عکس علی‌ هاشمی را با چهره اسرا تطبیق می‌دهند. عراقی‌ها می‌دانند جایگاه نظامی علی هاشمی در یک ارتش رسمی رتبه سپهبدی است.»

 

40- کتاب «هفت روز آخر»

* یادداشت «آب» به بازخوانی بخشی از خاطرات محمدرضا بایرامی در کتاب «هفت روز آخر» به قلم محمدرضا بایرامی می‌پردازد.

سرهنگی در ابتدای یادداشت خود برای این کتاب می‌نویسد: «خاطره «آّب» به روزهای پایانی جنگ در تیر 1367 برمی‌گردد. آن روزها محمدرضا بایرامی سرباز وظیفه بود و امروز داستان‌نویسی است که دو جایزه جهانی هم برده است. جایزه اول «خرس طلایی» استان برن سوئیس و جایزه دوم «جایزه کبرای آبی» که به کتاب سال سوئیس اختصاص دارد.

بایرامی درباره روزهای سربازی‌اش تا امروز سه کتاب منتشر کرده است؛ اول همین کتاب هفت روز آخر است که خاطره آب را از صفحه 114 آن انتخاب کرده‌ام. کتاب دوم دشت شقایق‌ها است و سوم هم کتاب عقاب‌های تپه شصت است که داستان بلند و زیبایی است. این داستان را برای جوان‌ها نوشته و یکی از آثار خواندنی و ماندنی جنگ به شمار می‌رود.»

 

عشق‌بازی مرتضی سرهنگی با تمامی خاطره‌نگاری‌های زیبای جنگ که خود مستقیم یا غیرمستقیم در روند نوشته شدن، چاپ و انتشارشان دخیل بوده و یا از خواندن آن‌ها لذت برده است در کتاب «روشنای خاطره‌ها» نمایان است. سرهنگی با انتشار این کتاب نه تنها عشق و علاقه قلبی خود را با لمس تمامی عواطف و احساسات صادقانه‌اش بیان کرده است؛ بلکه 40 عنوان کتاب خاطره‌نگاری فوق‌العاده زیبا را به روش‌های گوناگون خود در هر یک از یادداشت‌های جادویی‌اش معرفی کرده‌است. به این ترتیب سرهنگی را می‌توان عاشق بی‌مانند کتاب و ادبیات دفاع مقدس دانست.

گردآوری و تنظیم: امین سلیمانی فارسانی

پایان/

ارسال نظر

نام
پست الکترونیک
متن
captcha
ارسال