سه شنبه 30 مهر 1398
نقد و بررسی کتاب «در کمین گل سرخ»

کامور بخشایش: زندگی‌نامه داستانی، ژانر موفق در ادبیات دفاع مقدس است/ مومنی نثری روان و باورپذیر دارد

جواد کامور بخشایش
    -     کد خبر: 7936
    -     تاريخ انتشار : 1398/3/1|12:41
کامور بخشایش گفت: زندگی‌نامه داستانی، ژانر موفق در ادبیات دفاع مقدس است و کتاب‌های «در کمین گل سرخ» اثر محسن مومنی‌شریف و «محمد، مسیح کردستان» نوشته نصرت‌الله محمودزاده از جمله آثار موفق در این زمینه هستند.

جواد کامور بخشایش، نویسنده و پژوهشگر تاریخ شفاهی، در گفت‌وگو با خبرنگار پایگاه خبری حوزه هنری با بیان اینکه در ادبیات دفاع مقدس در موقعیت خوبی در زمینه تولید آثار بهتر به لحاظ محتوا و قالب و فرم قرار داریم، اظهار کرد: یکی از قالب‌هایی که مورد توجه قرار گرفته، زندگی‌نامه داستانی است و به نظرم می رسد زندگی‌نامه داستانی مولود ادبیات دفاع مقدس است؛ چرا که پیش از ادبیات دفاع مقدس، زندگی‌نامه داستانی نداشته ایم.

وی ادامه داد: نویسندگان احساس کردند ترکیب این دو ژانر می تواند ژانر جدیدی را به وجود بیاورد و بسیاری از پدیده هایی که در ادبیات دفاع مقدس لازم است معرفی شوند، با این قالب و ژانر بهتر معرفی می‌شوند. سلیقه مخاطب هم در این ژانر در نظر گرفته می‌شود. چه خواننده‌ای که به دنبال آثار مستند است و چه مخاطبانی که به ماهیت داستانی آثار علاقه‌مند هستند.

این نویسنده با بیان اینکه از این منظر می‌توان گفت زندگی‌نامه داستانی ژانر موفق در ادبیات دفاع مقدس بوده و هست، عنوان کرد: آثار زیادی را هم در این زمینه شاهد هستیم. کتاب‌های «در کمین گل سرخ» اثر محسن مومنی شریف و «محمد، مسیح کردستان» نوشته نصرت‌الله محمودزاده  از جمله آثار موفق در زمینه زندگی‌نامه داستانی هستند.

کامور بخشایش همچنین گفت: کتاب «در کمین گل سرخ» در معرفی سپهبد شهید صیاد شیرازی یکی از تاثیرگذارترین شخصیت های دوران دفاع مقدس نوشته شده است. این اثر در پنج بخش به نگارش درآمده و در بخش اول از کودکی شهید صیاد شیرازی تا زمان پیروزی انقلاب اسلامی روایت می‌شود و در بخش دوم از پیروزی انقلاب تا انتصاب به فرماندهی نیروی زمینی، بخش سوم دوران فرماندهی نیروی زمینی تا عملیات مرصاد و بخش چهارم دو سال پایان جنگ و بخش پنجم تا شهادت ایشان روایت شده است.

وی خاطرنشان کرد: مومنی شریف تلاش داشته بر اساس روند تاریخی اطلاعات را به خواننده ارائه دهد. در مورد خلأهایی که در کتاب وجود دارد باید بیشتر صحبت کرد، اما مومنی سعی کرده زندگی‌نامه داستانی را بر اساس سیر تاریخی پیش ببرد. در این کتاب با دو روایت رو به رو هستیم. یکی روایت نویسنده و دیگری روایتی که خود شهید صیاد شیرازی از زندگی اش ارائه کرده است. روایت شهید صیاد تکیه بر دو یا سه اثری دارد که ایشان از زندگی اش نوشته بودند. محسن مومنی شریف اطلاعات مربوط به پیش از پیروزی انقلاب اسلامی را از زندگی شهید صیاد شیرازی استخراج کرده است. آن چیزی که مومنی از روایت صیاد شیرازی استفاده کرده از منابع موثقی است. البته نویسنده مصاحبه هایی هم با نزدیکان صیاد شیرازی داشته که به پر کردن خلأهای کتاب بسیار کمک کرده است.

این پژوهشگر تاریخ شفاهی با تاکید بر این که شاخصه مثبت کتاب «در کمین گل سرخ»، نثر روان و داستانی نویسنده است، عنوان کرد: مومنی شریف کتاب «در کمین گل سرخ» را با تعلیق داستانی آغاز کرده است. این تعلیق آغازین مخاطب را جذب می کند و به مرور خواننده در فضای خاص داستانی به نخستین سال های تولد شهید صیاد شیرازی می رود و از آن زمان به بعد روند روایت زندگی صیاد شیرازی شروع می شود.

کامور بخشایش اظهار داشت: نویسنده از عناصر داستانی به خوبی استفاده کرده است، نثر مومنی شریف باورپذیر است. ایشان نویسنده ای باورمند است و گاهی تحت تاثیر رفتار های صیاد شیرازی هم قرار می گیرد و قلم به تعریف و تمجید از آن شهید می برد که البته چنین اتفاقی طبیعی است.

وی شخصیت پردازی در کتاب «در کمین گل سرخ» را باورپذیر دانست و افزود: مومنی در جایی که خلأ اطلاعاتی دارد مطالب نادرست را روایت نکرده و همه اطلاعات باورپذیر است و باید باور کنیم که این شخصیت در این کتاب چنین ویژگی هایی دارد. نویسنده در برابر تمام شخصیت ها، حتی شخصیت های منفی تلاش داشته حد اعتدال را رعایت کند و بر اساس مستندات، اطلاعات بدهد.

وی تصریح کرد: زمان و مکان در این کتاب گم نیست و همه مستند هستند. ما در همه بخش‌های کتاب از زمان دور نیستیم و خواننده اتفاقات مکانی و زمانی را به راحتی درک می کند و اطلاعات به طور کامل ارائه می شود.

این نویسنده با اشاره به این که مومنی شریف با رعایت زندگینامه داستانی اثری رئال را ارائه می دهد، گفت: مومنی سعی کرده به داشته های خود وفادار بماند و آن ها را به عنوان اثری خوب به خواننده ارائه دهد. از دیگر ویژگی‌های این کتاب، این است که گزارش تقریبا کاملی از وقایع جنگ در کردستان و یا عملیات هایی که شهید صیاد شیرازی در آن حضور داشته ارائه شده  است. در این کتاب با روند حوادث جنگ تحمیلی پیش می رویم و حوادث کردستان را به طور کامل مرور می کنیم و این برای خواننده خیلی خوب است.

کامور بخشایش با تاکید بر اینکه نویسنده تلخی‌های زندگی شهید صیاد شیرازی را هم بیان کرده است، افزود: البته مومنی تلاش داشته این خاطرات خیلی برجسته نشود و بیشتر به وجوه دیگر زندگی او تمرکز داشته است. بعد اعتقادی شهید صیاد شیرازی بسیار قوی است. چه زمانی که شرایط خوب است و چه زمانی که شرایط علیه ایشان است. رشد سریع ایشان در عرصه نظامی به واسطه نبوغی است که شهید صیاد شیرازی دارد. در هر عرصه ای که به زندگی صیاد شیرازی نگاه می کنیم، ایشان در همه سرآمد است.

وی با تاکید بر اینکه این کتاب ضعف هایی هم دارد، خاطرنشان کرد: با خواندن این اثر با همه ابعاد زندگی شهید صیاد شیرازی آشنا نمی شویم. می خواهیم ببینیم انسان طراز انقلاب اسلامی در منزل چگونه رفتار می کند و سبک زندگی او به چه صورت است. متاسفانه در این اثر اطلاعات کمی از خانواده صیاد شیرازی می بینیم. انسان معیار در دورانی که با سختی ها و مشقت ها رو به رو است چه نقشی در خانه ایفا می کند و این خلآ بزرگی است که چنین اطلاعاتی در کتاب وجود ندارد.

وی همچنین گفت: مومنی شریف خود را وفادار و محدود به سه منبع زندگی شهید صیاد شیرازی کرده است و مشکلات آن کتاب ها به این کتاب هم انتقال پیدا کرده است. آقای مومنی در جست و جوی منابع تلاش کرده اما ناکام مانده است و البته در زمانی که کتاب را می نوشت در فضای امنیتی بوده که اطلاعات جنگ تحمیلی به سادگی ارائه نمی شد. اگر در آن زمان مومنی می توانست اطلاعات بیشتری کسب کند، امروز شاهد کتابی 800 صفحه ای و کامل تر بودیم.

گفتنی است، کتاب «در کمین گل سرخ» برگرفته از زندگی‌نامه شهید سپهبد علی صیاد شیرازی، نوشته محسن مومنی توسط انتشارات سوره مهر منتشرشده  است.

محسن مؤمنی در مقدمه‌ کتاب این‌گونه نوشته است:

«درست فردای شهادت سپهبد صیاد شیرازی، دوست نویسنده‌ام احمد دهقان متنی در اختیارم گذاشت که نوار پیاده شده‌ چندین جلسه‌ مصاحبه با آن شهید بود... تا آن روز من صیاد را هم در میدان جنگ دیده بودم (در عملیات والفجر١) و هم بعد از جنگ (در حوزه‌ هنری در بعضی مناسبت‌ها). وقتی که او شهید شد، من نیز مانند همه‌ مردم ایران غمگین و متأثر شدم. آن روزها من بیش از هر چیز تحت تأثیر منش خاضعانه و رفتار بی‌پیرایه‌ او بودم، اما با خواندن این خاطرات دریافتم بزرگی او بیشتر از آن است که ما می‌دانیم و حق او برگردن استقلال امروز ایران و در سرنوشت جنگ فراتر از آن است که به تعارف در مجامع و محافل گفته می‌شود. او به راستی قهرمانی است ملی و قابل افتخار».

همچنین در بخشی از این کتاب می خوانیم: « ... ده سال پیش از پیروزی انقلاب اسلامی، زمانی که ستوان علی صیاد شیرازی افسر گمنامی در لشکر تبریز بود، تیمسار یوسفی فرمانده‌ی لشکر در میان جمعی از نظامیان گفته بود: « نام این جوان را به خاطر بسپارید. من در ناصیه‌ او آن‌قدر لیاقت می‌بینم که اگر بخت یارش باشد و از شر حاسدان در امان بماند، روزی فرمانده‌ نیروی زمینی ارتش ایران شود.» پیش‌بینی سرلشکر پیر، سیزده سال بعد هنگامی تحقق یافت که ایران یکی از حساس‌ترین لحظات تاریخ خود را می‌گذراند...».

کتاب «در کمین گل سرخ» در هشتمین جشنواره‌ انتخاب بهترین کتاب دفاع مقدس، ویژه‌ بررسی آثار منتشره در سال‌های ١٣٨٢- ١٣٨١ ، در بخش جنگ و زندگی‌نامه‌ شهید، مقام اول را به خود اختصاص داد.

در مراسم هشتمین پاسداشت ادبیات جهاد و مقاومت که سه‌شنبه بیست و هفتم فروردین ماه و در آستانه‌ روز ارتش در گلزار شهدای بهشت زهرای تهران برگزار شد، تقریظ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای بر کتاب «در کمین گل سرخ» منتشر شد.

متن تقریظ رهبر انقلاب اسلامی بر این کتاب که روایتی از زندگی شهید سپهبد علی صیاد شیرازی و به قلم محسن مؤمنی شریف است بدین شرح است: «این نمونه‌ی جالب و بی‌سابقه‌ئی است از گزارش جنگ در ضمن داستان شیرین زندگی یکی از شخصیت‌های آن. آن را یکسره مطالعه کردم (تا 84/6/7) زیبا و هنرمندانه نوشته شده است. با بسیاری از حوادث آن کاملاً آشنایم. البته بسیاری دیگر از حوادث آن دوران و نیز مطالب بسیاری از آنچه مربوط به این شهید عزیز است ناگفته مانده است و این طبیعی است.

البته برجستگی‌های شخصیت شهید صیاد شیرازی را در نوشته و کتاب به درستی نمی‌توان نشان داد او حقاً نمونه‌ئی از یک ارتشی مومن و شجاع و فداکار بود. رحمت خدا بر او.»

انتهای پیام/

سایر تصاویر

ارسال نظر

نام
پست الکترونیک
متن
captcha
ارسال