سه شنبه 30 بهمن 1397
حسن منصوری:

مخالف‌خوانی در تعزیه سنتی ما با مسئله ریتم در ارتباط است

نشست تعزیه
    -     کد خبر: 6929
    -     تاريخ انتشار : 1397/11/23|16:33
سرویس : استانها
خانه موسیقی حوزه هنری استان اصفهان، هفتمین نشست از سلسله‌نشست‌های تشکیل شده پیرامون موسیقی تعزیه را با موضوع «نقد و بررسی ریتم در مخالف‌خوانی» با حضور حمیدرضا تقدسی، اسدالله علی عسگری رنانی و حسن منصوری برگزار کرد.

به گزارش پایگاه خبری حوزه هنری، مهرشاد متین‌فر کارشناس خانه موسیقی گفت:، متاسفانه در این نشست پیش‌کسوت تعزیه استاد «بهمن نامداری» نتوانستند حضور یابند و این نشست با صحبت‌های حمیدرضا تقدسی مسئول ترویج و توسعه هنرهای آیینی اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی استان اصفهان آغاز شد.

تقدسی در ابتدا با اشاره به عدم حضور برخی از پیش‌کسوتان و اساتید تعزیه همچون مومن‌زاده، جواهری و دیگر پیش‌کسوتان در این جلسه ابراز تاسف کرد و افزود: بدون شک با حضور این بزرگان است که می‌توانیم در مورد یک سری کاستی‌ها در تعزیه هم‌اندیشی کنیم.

وی ضمن اظهار خرسندی از برگزاری چنین جلساتی که به همت خانه موسیقی اصفهان برگزار می‌شود، گفت: امیدواریم تا سایر اهالی تعزیه در این‌گونه نشست‌ها حضور داشته باشند و پیرامون کاستی‌ها، ایرادات و اشکالات موجود در تعزیه گفت‌وگو کنند.

پس از پایان صحبت‌های حمیدرضا تقدسی، حسن منصوری پیرامون موضوع نشست «نقد و بررسی ریتم در مخالف‌خوانی» صحبت‌های خود را آغاز کرد.

وی با اشاره به اینکه شاید به نظر بیاید یک مخالف‌خوان که به حالت اُشتُلُم و یا فریاد کار خود را اجرا می‌کند با مسئله ریتم چه نسبتی دارد، عنوان کرد: امروز در این نشست نمونه‌هایی را پخش می‌کنیم تا ببینیم که مخالف‌خوانی در تعزیه سنتی ما چقدر با مسئله ریتم در ارتباط بوده است.

دبیر نشست هفتم موسیقی تعزیه چند نمونه از مخالف‌خوانی‌های گذشته که در چارچوب اصالت‌ها کار خود را اجرا می‌کردند، پخش و تحلیل کرد تا میزان رعایت مسئله ریتم در تعزیه سنتی مشخص شود.

نخستین نمونه‌ای که منصوری به آن اشاره کرد تعزیه‌ای است که شمر در روز عاشورا وارد صحرای کربلا می‌شود و مرحوم استاد نبی‌الله فقیه در نقش شمر آن را اجرا می‌کند.

یکی از شعرهای معروف ایشان هنگام ورود شمر با این مطلع آغاز می‌شود:

بزن طبالچی طبلت، که عاشورا بُوَد امروز/ تو ای شیپورچی شورش نما، غوغا بُوَد امروز

در این خوانش شعر که در وزن عروضی «مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن» (بحر هزج مثمن سالم) بوده، باید گفت هزج، در لغت به معنی سرود و ترانه است و بر این وزن سرودهایی خوانده می‌شود که شادی‌بخش است؛ چنانچه در واقعه کربلا نیز اشقیاخوان‌ها شاد هستند و شاد می‌خوانند؛ چون قرار است پیروز این میدان باشند. در این خوانش انتخاب شده که ریتم آن به صورت دوتایی ترکیبی است، وزن آن به گونه‌ای است که ما را مجبور به ریتم‌خوانی می‌کند.

مدیر خانه موسیقی اصفهان ضمن اشاره به نوع خوانش موافق‌خوان‌ها و مخالف‌خوان‌ها در سال‌های اخیر عنوان کرد: معمولا در سال‌های اخیر موافق‌خوان‌ها تلاش می‌کنند از ریتم دوری گزیده و به نثرخوانی رو بیاورند. در صورتی که باید دانست ملودی اساسش بر ریتم است و ما می‌خواهیم عنوان کنیم حتی مخالف‌خوان‌ها هم پایه کارشان بر ریتم است و نباید خوانش مخالف‌خوانی به نثرخوانی تبدیل شود؛ چون با این کار شکل زیباشناختی تعزیه را از دست می‌دهیم و آرام آرام به سمت نمایشنامه‌خوانی می‌رویم.

حسن منصوری ضمن اشاره به اصول تعزیه سنتی بیان کرد: تعزیه سنتی نه راه افراط می‌رود و نه راه تفریط. راه افراط این‌گونه است که آن‌قدر ریتم را غلیظ اجرا کنیم که تبدیل به حالت‌های مطربی شود و راه تفریط هم بدین صورت است که موقع خوانش، ریتمِ افاعیل شعر را از دست بدهیم و به نثرخوانی رو بیاوریم.

در ادامه نشست، گردآورنده ردیف سازی و آوازی مکتب اصفهان، به نمونه‌های اجرایی دیگری در منطقه حبیب‌آباد اصفهان اشاره کرد که یکی ورود ابن سعد و صحبت کردن او با اسبش است با این مطلع:
اگر داری خجالت از رخ سلطان مظلومان/ ببندم دیده ام تا ننگری فرزند زهرا را

وزن عروضی این شعر نیز در بحر هزج مثمن سالم (مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن) است که درست مانند نمونه قبل نوع خوانش آن ما را وادار به ریتم‌خوانی می‌کند.

آخرین نمونه‌ای که دبیر نشست هفتم بدان اشاره کرد صحبت بین شمر و ابن سعد با این مطلع است:

شمر: گر که تمام مرد و زن واسطه‌گی کنند به من/ نیش به جان من مزن، می شود این؟ نمی‌شود

ابن سعد: کشته ز کین اکبرش، پاره ز تیغ حنجرش/ دستِ جدا برادرش، می شود این؟ نمی شود

در این اجرا که در بحر رجز (رجز مثمن مطوی مخبون) (مفتعلن مفاعلن مفتعلن مفاعلن) بوده، ریتم آن به صورت دوضربی ترکیبی است.

پس از پایان صحبت‌های حسن منصوری و عسگری رنانی و تحلیلی بر روی نمونه‌های دارای آسیب امروزی، نشست هفتم موسیقی تعزیه پایان یافت.

گفتنی است، سلسله نشست‌های خانه موسیقی پیرامون موسیقی آیینی در سال آینده با برنامه زمانی و شکلی متفاوت ارائه خواهد شد.

انتهای پیام/

 

ارسال نظر

نام
پست الکترونیک
متن
captcha
ارسال