دوشنبه 11 فروردین 1399
در نشست «هم‌اندیشی اهالی هنر تعزیه» مطرح شد:

هنر تعزیه می‌تواند مانند یک رسانه عمل کند

تعزیه
    -     کد خبر: 4916
    -     تاريخ انتشار : 1397/5/24|12:28
سرویس : استانها
خانه موسیقی حوزه هنری اصفهان، اولین نشست از سلسله‌ نشست‌های موسیقی آیینی را با عنوان «هم‌اندیشی اهالی هنر تعزیه» در ۱۹ مرداد سال جاری در خانه هنرمندان اصفهان با حضور جمعی از اساتید، پیش‌کسوتان و علاقه‌مندان هنر تعزیه برگزار کرد.

به گزارش پایگاه خبری حوزه هنری، در ابتدای جلسه حسن منصوری مدیر خانه موسیقی ضمن خوشامدگویی به حضار و اساتید و پیش‌کسوتان هنر تعزیه به اهمیت و نقش این هنر در فرهنگ ایرانی در طول تاریخ پرداخت و به ریشه‌های این هنر از زمان سوگ سیاوش اشاره کرد.

مدیر خانه موسیقی ابراز امیدواری کرد که در جلسات آینده شاهد حضور جوانان تعزیه‌خوان باشیم تا در آینده بتوانیم نسلی پویا را تربیت کنیم و این اتفاق بدون همکاری شما بزرگان تعزیه به دست نمی‌آید.

حسین‌علی مؤمن‌زاده پژوهشگر و محقق تعزیه، سخنران نخست نشست بود که به جایگاه هنر قدسی تعزیه پرداخت و اشاره کرد: هرگاه در خارج کشور برخی اجراکنندگان تعزیه (آن هم با امکانات محدود) آن را اجرا می‌کنند، تاثیر بسیاری بر روی هنرشناسان غربی دارد و آنان در مقابل این هنر سر احترام فرود می‌آورند.

وی ادامه داد: این در حالی‌ است که خود ما از تعزیه این هنر قدسی غافلیم، هنری که اجراکنندگان آن به منظور تقرب و اجرای یک آیین آن را برگزار می‌کردند. تعزیه هنری است که می‌تواند مانند یک رسانه عمل کند و آموزه‌هایی را به مردم منتقل کند تا به دنبال آن بتواند یک فرهنگی را حفظ کند.

مؤمن‌زاده در بخش دیگری از سخنان خود به سابقه هم‌اندیشی هنر تعزیه پرداخت و گفت: ما اگر بخواهیم سابقه هم‌اندیشی تعزیه را بررسی کنیم به نظر من بزرگ‌ترین هم‌اندیشی در زمان قاجار در تکیه دولت در تهران اتفاق می‌افتد. در زمانی که حکومت پشت تعزیه می‌ایستد و ساختمان مجللی را به نام «تکیه دولت» بنا می‌کند و آدم مدیر و مدبر و باسوادی چون مرحوم «میرعزا» به آنجا می‌آید و نقش بزرگ و سازنده‌ای را ایفا می‌کند. مرحوم «میرعزا» شخصی بوده که شعر و موسیقی را می‌شناخته و نسبت به وعظ و خطابه شناخت داشته است، روان‌شناسی رنگ را می‌دانسته و بسیاری نقش‌ها را این یک نفر انجام می‌داده است.

وی در ادامه در خصوص هم‌اندیشی در «تکیه دولت» به این مسئله اشاره کرد: از تهران به تعزیه‌های نقاط مختلف ایران پیغام فرستاده شد که بهترین خوانندگان تعزیه خود را به تهران معرفی کنند. به عنوان نمونه از اصفهان و چهارمحال و بختیاری مرحوم سید عبدالباقی بختیاری دهکردی، (که از ناصرالدین شاه لقب صولت را می‌گیرد) از کاشان مرحوم سلیمان، از ساوه مرحوم احمدخان ساوه ای و دیگر نقاط کشور به تکیه دولت آمده تا در کنار یکدیگر در آن هم‌اندیشی شرکت نمایند.

وی خاطرنشان کرد: باید توجه داشته باشیم که هر قومیتی تعزیه خاص خودش را داشته و تعزیه هر قومی برخاسته از فرهنگ فولکلور خودش است.

این محقق هنر تعزیه در بخش دیگری از سخنان خود به افول موسیقی مذهبی هم‌چون مداحی و تعزیه اشاره کرد و تصریح کرد: همان طوری که مداحی ما از بین رفت، تعزیه نیز دارد به همین مسئله دچار می‌شود. زمانی در این شهر مرحوم حاج اصغر سعیدمنش به عنوان یک مداح با چه توانایی‌هایی به اجرای برنامه می‌پرداخت؛ ولی آیا امروزه مداحی مانند حاج اصغر نعیم منش داریم؟ متاسفانه صدا و سیمای ما که می‌تواند بیشترین نقش را در حراست این فرهنگ داشته باشد چرا نمی آید در جست‌وجویی، شاگردان مکتب مرحوم میرزا علی قاری، مرحوم حسین پنجه پور و یا مرحوم حاج اصغر نعیم منش را پیدا کند تا چنین اشخاص لایقی به اجرای برنامه مداحی بپردازند؟

وی ادامه داد: متاسفانه چنین افولی در تعزیه هم اتفاق افتاده است. در قدیم وقتی تعزیه‌ای را می‌خواستند اجرا کنند برای اجرای آن روالی داشتند و آن را رعایت می‌کردند ولی حالا می‌بینیم تعزیه خوان ما به جای تعزیه مرثیه می‌خواند و می‌خواهد سبک کسانی چون «ام کلثوم»یا «فرید الاطرش» را دنبال کند و این در حالی است که این اجراها هیچ گونه تناسبی با فرهنگ تعزیه ما ندارد. اولا چنین تعزیه‌هایی ریتم ندارد که مردم آن را به خاطر بسپارند. در زمان گذشته در روستاها می‌دیدید نود درصد اهالی روستا تعزیه‌ها را حفظ بودند ولی امروزه این ریتم‌ها در حال از بین رفتن است‌.

در همین شهر اصفهان واقعا از سبک اصفهان چه چیزی در دست داریم؟ تعزیه خوان‌های امروز اصفهان عمدتا تعزیه‌هایی را اجرا می‌کنند که ارتباطی به مکتب تعزیه اصفهان ندارد و این به خاطر این است که تعزیه خوان‌های امروز، آن تعهدی که می‌بایست نسبت به سبکی که وارث آن هستند، داشته باشند ندارند و در این گونه جلسات هم‌اندیشی می‌توان این معضل را حل کرد.

مؤمن زاده در بخش دیگری از سخنان خود به عدم شناخت برخی موسیقی دانان و پژوهشگران به هنر تعزیه پرداخت و گفت: در برخی بررسی‌هایی که روی کتب و مقالات منتشر شده در زمینه تعزیه انجام می‌دهم شاهد برخی اشتباهات و لغزش‌های پژوهشی می‌شوم.

مثلا در بسیاری منابع ذکر شده در تعزیه علی اکبر همیشه چهارگاه و زینب کبری می خواند، در صورتی که چنین چیزی درست نیست. در تعزیه دستگاه‌های مختلف خوانده می‌شود و مثلا وقتی راست پنجگاه می خوانند، همه راست پنجگاه می‌خوانند، حتی زینب. فقط در این میان تفاوتی که وجود دارد این است که راست پنجگاهی که ابوالفضل می‌خواند یک نوع هیمنه و طمطراق خاصی دارد ولی راست‌پنجگاه زینب با لطافت بیشتری همراه است.

در تعزیه قدیم مشاهده می‌کنیم چقدر تعزیه خوان‌ها حالات روانی گوشه‌ها را به خوبی می‌شناختند و چقدر انتخاب‌ها دقیق و حساب شده است و یا پیرامون رنگ‌ها به روان‌شناسی رنگ به خوبی واقف بودند. در تعزیه اشقیا لباس قرمز، اولیاء لباس سبز و یا حرّ لباس زرد می پوشد. اگر رنگ زرد را برای شخصیت حرّ انتخاب کردند، قصد داشتند تردید او را در این زمینه نشان دهند.

حسین مؤمن زاده در پایان سخنان خود ابراز امیدواری کرد که در شهر اصفهان با وجود موسیقی‌دانانی چون محمدتقی سعیدی، حسن منصوری و یا منصور اعظمی‌کیا که تعزیه را به خوبی می‌شناسند و همچنین همکاری اهالی نمایش، بتوان گامی در جهت حفاظت و اشاعه هنر تعزیه برداشت.

سخنران بعدی نشست «اسدالله علی عسگری رنانی» محقق تعزیه و نویسنده کتاب‌های «آموزش تعزیه خوانی» و «آموزش پیش واقعه در تعزیه» بود که در آغاز سخنان خود درخواست کرد که در چنین جلساتی فقط به موسیقی تعزیه پرداخته نشود و تمام ابعاد مختلف هنر تعزیه در نظر گرفته شود.

وی در مورد موسیقی تعزیه و گوشه‌هایی که استفاده می‌شود در قیاس با موسیقی دستگاهی اشاره کرد و افزود: تفاوتی میان موسیقی تعزیه با موسیقی ردیف دستگاهی وجود ندارد و بیشتر تفاوت‌ها به شعر آن مربوط می‌شود.

عسگری در ادامه به دغدغه‌ای که از سال‌ها پیش، پیرامون ماهیت آموزش تعزیه داشت اشاره کرد و گفت: تعزیه را می‌توان با روش اصولی به طور رسمی آموزش داد و بر اساس یک آموزش صحیح می‌توان تعزیه را روال‌مند ساخت.

علی عسگری در بخش دیگری از سخنان خود به هفت دوره تاریخی تعزیه اشاره کرد و توضیح مختصری پیرامون هر کدام داد.

وی افزود: دوره اول از زمان ناصرالدین شاه آغاز می‌شود که حمایت و توجه خاصی به هنر تعزیه می‌شود. دوره‌های دوم، سوم و چهارم مربوط به مظفرالدین شاه، محمدعلی شاه و احمدشاه است که در این دوره‌ها توجه چندانی به تعزیه نمی‌شود. دوره پنجم که دوران سلطنت پهلوی و رضاشاه است که به دوران رکود تعزیه شهرت دارد. متاسفانه در این دوره تعزیه آسیب فراوانی می‌بیند و بسیاری از نسخه‌ها از بین می‌رود.

وی ادامه داد: در دوران محمدرضاشاه و دوره جشن هنر شیراز دوره ششم تعزیه آغاز می‌شود که دوباره از این دوره به بعد توجه خاصی به تعزیه می‌شود. دوره هفتم و آخر تعزیه به دوران پس از اتقلاب اسلامی مربوط می‌شود که متاسفانه در آغاز، تعزیه با مخالفت‌های قشری نامعلوم و غیر رسمی مواجه می‌شود ولی از زمان فتوای امام خمینی در مورد موسیقی، تعزیه به حیات خود ادامه می‌دهد تا این‌که از دهه هشتاد به بعد تعزیه با معضلاتی روبه‌رو می‌شود.

پس از پایان سخنان علی عسگری با یک جمع‌بندی از طرف حسن منصوری پیرامون سخنان گفته شده در نشست، جلسه پرسش و پاسخ و بحث و گفت‌وگو آغاز شد.

در پایان علی عسگری از برخی اساتید و پیش‌‌کسوتان تعزیه تقاضا کرد هر کدام پیش واقعه‌هایی را به اختصار اجرا کنند.

سلسله نشست‌های خانه موسیقی اصفهان در هر ماه در چهار نوبت (جمعه از ساعت ۱۰ الی ۱۲ در خانه هنرمندان اصفهان) برگزار می‌گردد که جمعه اول هر ماه به موسیقی ایرانی، جمعه دوم به موسیقی زورخانه، جمعه سوم به تعزیه و جمعه چهارم هر ماه به شاهنامه خوانی تعلق دارد. در این نشست‌ها هنرمندان و علاقه‌مندان موسیقی پیرامون موضوع‌های ذکر شده به بحث و گفت‌وگو می‌پردازند. ورود به این نشست‌ها برای عموم آزاد است.

انتهای پیام/

 

ارسال نظر

نام
پست الکترونیک
متن
captcha
ارسال