دوشنبه 5 آیان 1399

مجللی: بی‌توجهی نسل جدید به اصول سنتی، زمینه‌ساز انحراف تعزیه

اسماعیل مجللی
    -     کد خبر: 11946
    -     تاريخ انتشار : 1399/7/1|14:57
سرویس : استانها
اسماعیل مجللی نویسنده کتاب «شبیه نامه» معتقد است: عدم وفاداری نسل جدید به اصول سنتی تعزیه‌خوانی یکی از عوامل مهم انحراف تعزیه‌خوانی از شیوه سنتی خود است.

به گزارش پایگاه خبری حوزه هنری، اسماعیل مجللی نویسنده کتاب «شبیه نامه» است که به عنوان یکی از تخصصی‌ترین کتب پژوهشی تعزیه منتشر شده و مورد استقبال رهبر معظم انقلاب قرار گرفته و به عنوان کتاب سال ۱۳۹۹ در استان مرکزی شناخته شده است، و در این روزها نیز کتاب جدید او با عنوان مجلس‌نامه غم و تاریخچه تعزیه در همدان به بازار عرضه شده به جایگاه تعزیه در بین مردم اشاره کرد و گفت: تعزیه در سال‌های دهه ۹۰ با پوست‌اندازی مواجه شد و در طول این سال‌ها نسل جدیدی از تعزیه‌خوان‌ها به این عرصه ورود پیدا کردند و به عبارتی به صورت نسبی، در این دوران، تعزیه‌خوان‌های قدیمی کنار گذاشته می‌شوند که نظیر این تغییر و تحولات را در عرصه بازیگری نیز شاهد هستیم و بازیگران جدید جای خود را به چهره‌های تلویزیونی قدیم دادند و این تغییرات در دهه اخیر در بسیاری از فعالیت‌های فرهنگی و هنری دیده می‌شود.

وی به فاصله گرفتن نگاه مذهبی از تعزیه نسبت به سالیان گذشته اشاره کرد و افزود: متأسفانه نگاه مذهبی مطلق از تعزیه گرفته شده و این آیین بعضاً جنبه تفریحی و تفننی نیز پیدا کرده است. در نسل‌های قدیمی افرادی بانی برپایی مجلس تعزیه می‌شدند و یک گروه تعزیه‌خوانی را با هزینه شخصی به شهر یا محل سکونت خود دعوت می‌کردند ولی در سال‌های اخیر این سنت‌ها به فراموشی سپرده شده و تعزیه‌خوان‌ها با هزینه شخصی خود اقامه تعزیه می‌کنند.

تعزیه‌خوانی فوری!

مجللی از تعزیه به عنوان یک هنر مذهبی یاد کرد و افزود: نسل قدیمی با زحمت بیشتری وارد عرصه تعزیه خوانی شدند و از سن کودکی با تلاش و انگیزه بالا از نقش‌های بچه خوانی شروع کردند و تا جوان‌خوانی و بزرگسال‌خوانی و امام‌خوانی کار را ادامه دادند، اما در سال‌های اخیر وقتی یک فرد تصمیم به تعزیه‌خوانی می‌گیرد یک شبه با تماشای یک CD تعزیه شروع به تعزیه‌خوانی می‌کند.

وی با بیان اینکه در سال‌های اخیر درخصوص این هنر نمایشی سلسله مراتب و فیلتر آنچنانی وجود ندارد، افزود: یک هنرمند تئاتر باید سلسله مراتبی را طی کند تا بتواند بر روی سکوی تئاتر به ایفای نقش بپردازد، اما هنرمندان تعزیه از بین عوام انتخاب می شوند و بدون اینکه فیلتری باشد و دوره آموزشی را طی کرده باشند، اقدام به تعزیه‌خوانی می‌کنند و هر فردی به خود حق می‌دهد که بخواهد تقلیدی و با تماشای CD تعزیه بخواند. تعزیه‌خوانی کورکورانه و ناشیانه تا گسترش یافته است که یک فرد تازه‌کار تمام حرکات و رفتارهای تعزیه‌خوان حتی سرفه کردن او در CD را اجرا می‌کند.

تعزیه‌خوان‌های یکبار مصرف

این پژوهشگر تعزیه تصریح کرد: این دسته از تعزیه‌خوان‌ها را تعزیه‌خوان یک یا دو مجلسی می‌گویند، یعنی اینکه فقط تعزیه‌ای که از روی CD تماشا کرده است را می‌تواند بخواند و اگر تعزیه دیگری مانند واقعه بازار شام را به او بدهند از اجرای آن ناتوان خواهد ماند.

وی با تأکید بر اینکه متأسفانه دانش و فن تعزیه‌خوانی در سال‌های اخیر نسبت به گذشته افت شدیدی پیدا کرده است، اظهار کرد: با وجود اینکه تعزیه‌خوان‌های قدیمی بی‌سواد بوده و سواد آنها در حد خواندن و نوشتن بود، اما در خواندن تعزیه به قدری دقیق و حساب شده فعالیت کردند که اشعار و نسخه‌های تعزیه را به سلامت به نسل جدید منتقل کردند. ولی نسل جدید به خودش اجازه می‌دهد که اولا هر لباسی که خودش صلاح می‌داند بپوشد و در خواندن نسخه‌های تعزیه نیز سلیقه‌ای عمل کند و هر شعری که به زعم خودش بهتر است آن را می‌خواند.

بی‌توجهی نسل جدید به اصول سنتی، زمینه‌ساز انحراف تعزیه

این تعزیه‌خوان، عدم وفاداری نسل جدید به اصول سنتی تعزیه‌خوانی را عامل مهم انحراف تعزیه‌خوانی از شیوه سنتی خود دانست و افزود: اگر قدری با تأمل به اشعار تعزیه توجه شود خواهید دید که این اشعار به قدری گیرایی داشته و از گسترش وسیعی برخوردار است که اصلا نیازی به نوآوری در شعر و متون تعزیه نیست. شعرهای تعزیه‌نویس‌های قدیمی از دوران قاجار به بعد به قدری جامع و گیراست که این نمایش گفت‌وگو محور را مخاطب‌پسند کند.

روضه‌خوانی به‌جای تعزیه‌خوانی!

وی با تأکید بر پرهیز از نگاه سلیقه‌ای به تعزیه‌خوانی گفت: متأسقانه اقدامات به‌اصطلاح نوآورانه در تعزیه‌خوانی سال‌های اخیر تا حدی پیش رفته است که تعزیه‌خوانی با وجود پوشیدن لباس تعزیه به جای شبیه‌خوانی عملا روضه‌خوانی و مداحی می‌کند و حتی در بخش‌هایی از تعزیه نوحه‌خوانی می‌کند و تأسف برانگیزتر اینکه اشعار سلیقه‌ای برخی تعزیه‌خوان‌ها برگرفته از اشعار فاقد محتوا و مضامین مذهبی و آهنگ‌های غربی است.

مجللی با تأکید بر تفاوت فاحش روضه‌خوانی و نوحه‌خوانی با تعزیه‌خوانی اظهار کرد: یک تعزیه‌خوان باید بر اساس دیالوگ و نسخه‌های تعزیه اقدام به اجرای نقش تعزیه کند، نه اینکه بخواهد مانند روضه و نوحه از متون و اشعار سلیقه‌ای استفاده کند. متون تنظیم شده در تعزیه بسیار حرفه‌ای و دقیق نوشته شده و اصلا نیازی به بازنگری یا اصلاح و تغییر ندارد.

وی بیان کرد: تعزیه در ایران از زمان فتحعلی شاه قاجار شکل گرفت و نسخه‌های تعزیه حاصل یک رستاخیز ادبی است که از آن دوران به یادگار مانده است و اتفاق خوبی بود که در ادبیات ایران شکل گرفت و به نوعی یک بازگشت ادبی به‌وجود آمد و از دل محافل ادبی آن دوران محفل تعزیه بیرون آمد. گرچه برخی قدمت تعزیه را به دوران صفویه بر می‌گردانند و نسخه‌های آن دوران را عرضه می‌کنند که سندیت محکمی ندارد. چون بنده تمامی اسناد را بررسی کرده‌ام و تاریخچه موسیقی و ادبیات را اگر بررسی کنیم به این نتیجه خواهیم رسید که تعزیه در دوره قاجار شکل گرفت و رشد کرد  و در همان دوران نیز محو شد و این هنری را که امروز شاهد آن هستیم کپی‌برداری شده از دوره قاجاریان است. این نهال توسط قاجاریان کاشته شد و توسط پهلوی خشکانده شد اما انقلاب اسلامی روح تازه‌ای در آن دمید. باید از این هنر به عنوان یک هنر انقلابی یاد کنیم.

نوآوری‌هایی که مردم را از تعزیه دور می‌کند

مؤلف کتاب «شبیه نامه» تصریح کرد: نوآوری‌های صورت گرفته توسط نسل جدید گرچه مورد پذیرش بخشی از مخاطبان تعزیه قرار گرفت، اما آسیب‌های جدی را به این هنر نمایشی وارد کرده و موجب بروز انحرافات شد. البته جامعه سنتی ایران و اقشار فرهیخته با نگاه سلیقه‌ای و اینگونه نوآوری در این آیین دینی مشکل دارند و به هیچ وجه این رویه را نمی‌پسندند. گفت‌وگو محور نبودن روضه‌خوانی و اجرای آن به جای تعزیه‌خوانی مخاطبان سنتی تعزیه را از این آیین مذهبی دور کرده است و بسیاری از مردم از آن فاصله گرفته‌اند.

تعزیه گرفتار قوانین نانوشته

وی درخصوص راهکارهای پیشگیری از آسیب رسیدن به تعزیه گفت: اگر هزاران راهکار هم برای برون‌رفت از این آسیب مطرح شود متأسفانه هیچ ضمانت اجرایی برای عملی شدن آن وجود ندارد. برخی قوانین نانوشته موجب شده است که تعزیه از ریل‌گذاری صحیحی که از دیرباز برای آن ترسیم شده بیرون آمده و به شکلی متفاوت از گذشته اجرا شود. وقتی فردی که توانایی اجرای تعزیه را ندارد و با پرداخت مبلغی اقدام به تعزیه‌خوانی می‌کند را نمی‌توان اقناع کرد، این آیین ارزشمند را نیز نمی‌توان از آسیب‌ مصون نگه داشت. اگر انتقادی به چنین افرادی شود در پاسخ می‌گویند که خودم بانی تعزیه شدم و خودم برای خواندن نسخه هزینه کردم پس نیازی به تذکر و آموزش ندارم.

مجللی تصریح کرد: تا زمانی که قوانین نانوشته در تعزیه حکمرانی کند هیچگاه نمی‌توان با بهره‌گیری از ابزار نظارتی و آموزشی مانع از انحراف این ادبیات نمایشی و آیین مذهبی شد و حتی به افرادی که به هر دلیلی اقدام به تعزیه‌خوانی می‌کنند را تذکر یا آموزش داد.

وی بیان کرد: تشکیل انجمن یا شورا و یا هر تشکل صنفی نیز حتی در حد کلان نتوانسته است موجب ساماندهی و اعمال نظارت بر تعزیه‌خوانی شود و دلیل آن اعمال سلیقه و نوآوری برای جذب مخاطب بیشتر در این آیین سنتی از سوی تازه‌واردهاست.

این تعزیه خوان اراکی در ادامه، به دشوار بودن اجرای تعزیه اشاره کرد و افزود: شبیه‌خوانی گرچه یک کار دشوار و حرفه‌ای است، اما برای تعزیه‌خوان توانمند تفاوتی در خواندن نسخه‌های گوناگون وجود ندارد، چرا که با قواعد و اسلوب خواندن نقش‌ها کاملا آشنا بوده و دانش لازم را داراست.

وی در ادامه به افرادی که می‌خواهند وارد تعزیه‌خوانی شوند توصیه کرد که با مطالعه و دانش کافی ورود کنند چرا که اجرای نقش در چنین افرادی ماندگارتر خواهد بود.

رفتار سلیقه‌ای، تیشه ای بر ریشه تعزیه

وی از این افراد خواست که به هیچ‌وجه دست به نوآوری در تعزیه نزنند چرا که رفتار سلیقه‌ای تیشه به ریشه تعزیه خواهد زد. برای رساندن تعزیه به جایگاه واقعی باید عجله کرد و ضمانت اجرایی برای برون‌رفت از آسیب به این هنر نمایشی را با قدرت عملیاتی کرد.

تقویت تعزیه به عنوان یک هنر دینی، گامی در انتقال فرهنگ عاشورا و معرفی علت قیام امام حسین (ع) است و استفاده از ابزار هنر برای تبیین واقعه کربلا همراه با موسیقی حزن انگیز، زبان شعر و نمایش، منجر به ماندگاری این هنر دینی شده و به همین دلیل تعزیه‌های سنتی با گذشت سالیان زیاد همچنان در منظر مردم تازگی و جذابیت دارند.

توانمند کردن گروه‌های شبیه‌خوانی و تعزیه‌خوانی و بازآفرینی تعزیه خوانان نسل جدید در این شرایط از اهمیت خاصی برخوردار است تا ساختار تعزیه بتواند به ارتقای هنر دینی و ادبیات نمایشی کمک کند و موجب تعالی هنر تئاتر نیز بشود.

بدیهی است نظارت و حمایت از تعزیه و آموزش علاقه‌مندان جوان و نسل جدید تعزیه‌خوان، کمک به تهیه ابزار و ادوات مورد نیاز و تأمین فضایی مناسب برای علاقه‌مندان به تماشای این هنر دینی موجب جذب مخاطب شده و پوشش مناسب رسانه‌ای بستر صیانت و  تقویت این هنر آیینی را فراهم می‌کند.

تعزیه به عنوان گنجینه‌ای نفیس از فرهنگ نمایشی ایران بسیار نیازمند حمایت و نظارت و ساماندهی است تا از انحرافات و آسیب‌هایی که در دهه اخیر متوجه آن شده است مصون مانده و در اصیل‌ترین وجه خود زنده بماند. حوزه هنری در سال‌های اخیر قدم مؤثری را برای نخستین بار برداشته و آن هم تشکیل دفتر تعزیه و آیین‌های نمایشی است که خوشبختانه اقدامات این عزیزان بسیار ستودنی است و علاوه بر ارائه لوح‌های آموزشی تعزیه، اجرای تعزیه به صورت مجازی و راه‌اندازی جشنواره‌ها و سوگواره‌ها تعزیه را در سال‌های اخیر به فراتر از مرز ایران گسترش داد و شاهد اجرای تعزیه در عراق بودیم که بدون اغراق اگر این روند مستمر باشد به زودی شاهد آشنایی عراقی‌ها با هنر ایرانی تعزیه و شاید کپی‌برداری از این هنر توسط عراقی‌ها خواهیم بود.

گفتنی است، اسماعیل مجللی، تعزیه‌خوان اراکی است. فوق لیسانس ادبیات نمایشی دارد و دو پایان‌نامه تحصیلی‌اش را با موضوع تعزیه ارائه کرده است. او تنها تعزیه‌خوان استان مرکزی و از معدود تعزیه‌خوان‌های کشور به شمار می‌رود که پژوهشگر این هنر نمایشی هم است.

انتهای پیام/

ارسال نظر

نام
پست الکترونیک
متن
captcha
ارسال