جمعه 9 آیان 1399

«کانال کمیل» و جذابیت‌های آن/ به امام بگویید ما عاشورایی جنگیدیم

کانال کمیل
    -     کد خبر: 11905
    -     تاريخ انتشار : 1399/6/25|10:37
نمایش «کانال کمیل» به نویسندگی حسین فدایی‌حسین و کارگردانی کوروش زارعی سال‌هاست که در عرصه آیینی، دفاع مقدس و اعتقادات ایثارگران شهید ما، فراموش نشده چرا که عناصر یک نمایش جذاب را در بر داشته است.

به گزارش پایگاه خبری حوزه هنری، از قدیم‌الایام در ایران و دیگر کشورهای اسلامی در ایام ماه محرم به مناسبت شهادت امام حسین(ع) و یارانشان تعزیه‌ها و نمایش‌های آیینی و مذهبی زیادی برگزار می‌شد و ایرانیان نیز علاقه‌مند به تماشای این نمایش‌ها و تعزیه‌ها بودند، چرا که می‌خواستند برای عزاداری‌هایشان در غم شهادت امام و یارانش مویه کنند.

بنابراین این نمایش‌های دینی و مذهبی ریشه و مایه دیرینه دارد و حتی با گذشت زمان و پیوستن به مدرنیسم و پست مدرنیسم، تئاتر دینی در ایران از بین نرفته و جایگاه خود را حفظ کرده است، در عرصه نمایش‌های میدانی این آثار مذهبی و دینی تماشاگران بیشتری را هر ساله جذب می‌کند و ما هم هنوز شاهد این هستیم که در ایام محرم و ماه مبارک رمضان نمایش‌های مذهبی زیادی بالاخص به صورت میدانی و خیابانی برگزار می‌شود و مردم زیادی را به خود جذب می‌کند.

امسال اما به دلیل تفاوت وضعیت دنیا و ایران به دلیل شیوع ویروس کرونا این طور نمایش‌ها یا لغو شده و یا آنهایی هم که برگزار می‌شوند، با رعایت تمام پروتکل‌ها و فاصله‌های اجتماعی خواهند بود. یکی از نمایش‌هایی که در سال‌های گذشته مورد اقبال زیاد عموم مردم قرار گرفته «خورشید کاروان» است که با پروداکشن قوی و زیاد هر ساله برگزار می‌شود و اقبال زیادی کسب کرد و مخاطبان زیادی در عرصه نمایش‌های آیینی داشت.

عده‌ای عقیده دارند آوازه ماجرای عاشورا قبل از تولد امام حسین(ع) در بین انبیای الهی پیچید، سیاوش معادلی برای امام حسین(ع) در میان ایرانیان باستان شد. دامنه آیین سووشون به دوران پس از اسلام و زمان گسترش تشیع کشید و پس از آن برای سالار شهیدان اجرا شد. تعزیه در سال‌های طولانی، تغییرات نرمی داشت اما روح خودش را حفظ کرد تا پای تئاتر مدرن به ایران باز شد. اکثر هنرمندان تئاتر ایران راهی جدا از اجراهای تاریخی-مذهبی را پی گرفتند.

به هرحال شاخه دیگری هم پدید آمد که سعی کرد در قالب تئاتر مدرن، محتوای مذهبی شیعی را بریزد. گاهی برای این منظور از تئاتر کلاسیک یونان وام گرفته می‌شد و  چیزی روی صحنه‌ها می‌رفت که شبیه نمایشی از یونانیان باستان به شیعیان امروز درباره قیام عاشورا یا سایر رویدادهای تاریخی-مذهبی شیعه شد.

به مناسبت ماه محرم تصمیم داریم برخی از نمایش‌های مذهبی و پر مخاطب هر ساله را تحلیل و بازخوانی کنیم و تا هم شاهد کمرنگ نشدن آنها باشیم و فیلم‌ها و عکس‌های آنها را مرور کنیم تا اگر نتوانستیم امسال مثل هر سال این دست نمایش‌ها را داشته باشیم لااقل یادآوری از آنها کرده باشیم، در شماره ششم این دست گزارش‌ها پس از خورشید کاروان و تنهاتر از مسیح، اُپرای عاشورا کاری از بهزاد عبدی، «خاتون»،‌ «زخم مدینه» به «کانال کمیل» کاری از کوروش زارعی می‌رسیم:

نمایش «کانال کمیل» نوشته حسین فدایی‌حسین و کاری از کوروش زارعی برای نخستین بار در سال ۱۳۸۷ در سالن اصلی تئاتر شهر به اجرا رسید. نکته جالب این نمایش طراحی صحنه آن بود که دقیقا می‌بایست محلی یعنی یک کانال باشد محیطی که دو طرف آن بسته است، حرکت‌ها عرضی و در طول کانال با فشردگی و تنگی خاصی است که در کنار آن نیز عمقی برای دیگر محل‌ها و لوکیشن‌ها در صحنه در نظر گرفته شده بود.

پیش از این اجرا سال‌ها قبل این نمایش در جشنواره دفاع مقدس اجرا شده بود که البته کوروش زارعی معتقد است آن نمایش حق مطلب را درباره کانال کمیل ادا نکرده بود با اینکه چند جایزه نیز از آن خود کرد. حسین مسافرآستانه، علی سرابی، سیدجواد هاشمی، مهدی فقیه، سیدمهدی میرغیاثی و کورش زارعی بازیگران این اثر نمایشی بودند. بنابراین کانال کمیل ابتدا در تالار مولوی اجرا رفت، نمایش‌اش سپس منتشر و بعد هم تجربه جدید در تئاتر شهر پیدا کرد.

این نمایش همانطور که مطرح شد در سیزدهمین جشنواره تئاتر مقاومت به صحنه رفت پس از آن قرار شد در یکی از استان‌های کشور هم اجرا شود که در شمال ایران در شهر گرگان اجرا شد.

کانال کمیل داستان جان‌فشانی و شهادت عده‌ای در گردان کمیل بود که همه به دلیل به محاصره دشمن به شهادت رسیدند و وصیت کردند که در همان کانال دفن شوند و تا آخرین لحظه هم مقاومت کردند.

کانال کمیل در جشنواره مختلف دفاع مقدس موفق به کسب جوایزی شد و بارها به اجرا در آمد از جمله درسالن فخرالدین اسعد گرگانی در شهر گرگان نیز به عنوان اثر برگزیده بخش بازتولید جشنواره تئاتر مقاومت انتخاب شد که به دلیل استقبال دو اجرایی رفت. بازیگران این کار در مقاطع مختلف تلاش زیادی کردند و در دوره‌های مختلف تغییر داشتند از جمله در دوره‌ای در پلاتی حوزه هنری استان قم هم تمرین داشتند.

گردان کمیل یکی از گردان‌های مؤثر لشگر محمد رسول‌الله است که افراد این لشگر موقعیت حساس و استراتژیکی در محاصره دشمن پیدا کردند با هم هم‌قسم شدند که تا آخرین لحظه و قطره خون مقاومت کنند و در صورت شهادت هم در همان مکان دفن و شهید شوند، اما با پیش رفتن کار اتفاقاتی برای تفحص شهدا در این نمایش می‌افتد که دیدنی است. خود کوروش زارعی در این نمایش نقش فرمانده گردان کمیل را داشت. 

در اجرای دیگری نیز بازیگران سیدمحمد جواد طاهری، محمدرضا‌ آزاد، علی فرحناک، سید مهدی میرقیاسی، محمدجواد پیروزی، در این اثر در کنار زارعی ایفای نقش می‌کنند.

منتقد دیگری درباره این نمایش می‌نویسد: «گردان کمیل انتخاب شد تا برای پاکسازی تا پاسگاه رشیدیه عراق برود، دو کانال پاکسازی شد همه همانجا زمین گیر شدند. یک گروهان جلو رفت تا سنگرها را پاکسازی کند، هنوز عراقی‌ها و سودانی‌ها در آن منطقه هستند، یکی از کانال‌ها، ذوزنقه‌ای شکل و کار فرانسوی‌ها است. تانک‌ها و دوشکاها، مستقیم جاده را می‌زدند و می‌دانستند رزمندگان ایرانی راه دیگری ندارند. در روز سوم عملیات، ارتباط گردان کمیل به مقر قطع شد. حاج همت اصرار کرد تماس برقرار شود اما همه می‌دانند که شهادت نزدیک شده است. منطقه رملی است. دشت باز و رسیدن نیروی کمکی غیرممکن شده است. بچه ها به حاج همت رساندند که به امام بگوید «ما عاشورایی جنگیدیم، بچه ها سلام شما را رساندند.»

آب و غذا تمام شد، فقط مانده یک قمقمه آب برای دوازده نفر و برای تر کردن لب‌ها رزمندگان، مهمات هم تمام شد. عراقی‌ها وارد کانال شدند. اکثر بچه‌ها شهید شدند. بقیه هم تیر خلاص خوردند و امان از این مظلومیت.

کوروش زارعی که گروه تئاتر آیین را راه انداخته خودش از سال 64 به طور حرفه‌ای در نمایش‌های زیادی بازی کرده و در تئاتر و سینما و تلویزیون خوش درخشیده، کارنامه درخشان کارهای آیینی و دفاع مقدسی‌اش سخت قابل شمارش است و این نمایش نیز یکی از کارهای تأثیرگذار او در این سال‌ها محسوب می‌شود که تجربه موفق و اثرگذاری شد.

یکی از ویژگی‌های خوب کانال کمیل نمایشنامه قوی و مستحکم آن و کارگردانی متصل و دقیق کوروش زارعی است، چیزی که این روزها هنوز هم با آن برای کارهای آیینی و دفاع مقدسی دچار مشکل هستیم و آن هم ضعف در نمایشنامه‌نویسی است که مخاطب را به خوبی جذب این عرصه نمی‌کند، اما کانال کمیل یکی از این خوب‌هاست که توانست نمایشی از ابتدا تا پایان خوب در ذهن تماشاگر باقی بگذارد.

کانال کمیل مخاطب را یک لحظه رها نمی‌کند، او را به فکر فرو می‌برد و باعث نمی‌شود که کسی چرتش ببرد، به همین دلیل هم پس از پایان نمایش تماشاگر همچنان موسیقی کار را دل‌انگیز می‌بیند و به فکر فرو می‌رود.

یکی از نکات مثبت موفقیت این کار در تئاتر شهر نیز صحنه عریض و طویل و بزرگ آن است که از همه فضاها برای بازی سازی کارگردان استفاده کرده و به خوبی اجرای موفقی براساس گنجایش داشته است، هر چند برخی منتقدان معتقدند که شاید بهتر می‌بود این کار در تالار چهارسو به اجرا می‌رفت.

از نکات مهم قابل قبول کارگردانی و نمایشنامه کار تعویض صحنه و حرکات در بین گذشته و زمان حال است، بهرحال این کار در تئاتر قدری سخت‌تر از سایر مدیوم‌ها است. برخی نیز معتقدند که برخی افکت‌ها و صداگذاری‌ها فضا را برای مخاطب سخت کرده، مثل صدای گلوله و خمپاره که زیاد برجسته است.

کوروش زارعی خودش معتقد است که اگر تئاتر کشور دست از روشنفکرزدگی و روشنفکرمآبی بردارد آفت‌های نمایش‌های دینی و آیینی و دفاع مقدسی هم کمتر می‌شود، چرا که ما دچار کمبود این دست کارها هستیم. وی می‌گوید: «همین روشنفکرنماها که همیشه داد و فریاد راه می‌اندازند که نباید در کار هنری شعار زده بود و شعار داد، خودشان بیشتر از بقیه دچار شعارزدگی می‌شوند. متأسفانه الان برخی افراد با تئاتر رفتن پز روشنفکری می‌دهند که مثلاً من رفته‌ام نمایش آقای X یا Y را دیده ام. خب که چی؟! در نهایت چه چیز به بار ما اضافه می‌شود چه چیز آن ما را به تفکر وا می‌دارد و به دردمان می‌خورد.

این افراد تماشاگر تئاتر نیستند، بیشتر به دنبال پز دادن به دیگرانند. وقتی ما می‌گوییم مردم مخاطب تئاتر هستند، منظورمان توده مردم از کارگر، معلم، کارمند و دیگر اصناف هستند. در کشورهای اروپایی تئاتر برای عموم مردم است و از هنرمندان درجه یک گرفته تا هنرمندان درجه سه همه برای مردم کار می‌کنند نه برای یک قشر خاص! تئاتر ما هم نباید برای یک قشر خاص باشد پس ما باید تنوع موضوع و ژانر برای همه علاقه‌مندان داشته باشیم.

ما نه تنها در نمایش‌های آیینی، بلکه در دیگر موضوعات نمایشی هم با فقر نمایشنامه روبه‌رویم، بالاتر حتی در سینما و تلویزیون هم این مشکل وجود دارد، به هر حال من معتقدم باید در زمینه نمایشنامه‌نویسی هم تحول جدی در تئاتر رخ دهد.»

باز گردیم به کانال کمیل و بحث تفحص شهدا نیز نکات متفاوتی از سوی افراد مطرح می‌شود اینکه این اتفاق باید بیافتد یا نیافتد که اینها محل اختلاف است و در فیلم‌ها و سریال‌ها یا تئاتر هم برخی مواقع محل شور شده که ما در این باره صحبت نمی‌کنیم.

در نهایت از حق نمی‌توان گذشت که بازی بازیگران این نمایش از کوروش زارعی گرفته تا علی سرابی و دیگر افراد قابل تأمل و جذاب است و مهمترین نکته اینکه این نمایش هم چون برخی نمایش‌های انگشت‌شمار دیگر که در این عرصه برجسته بودند که از تولیدات خوب تئاتری ما در این سال‌های گذشته محسوب می‌شوند که می‌توانیم نمونه این کارها را برای دیگر عملیات‌ها و افراد دیگرمان نیز داشته باشیم که یادشان از ذهن ها پاک نشود.

کوروش زارعی در مصاحبه‌ای مطرح کرد که اگر هنرمندان ما باور کنند که می‌توانند برای جامعه خدمتگزار و اثرگذار خوبی باشند، قطعاً با تولید آثار خوب این نقص‌ها را حل می‌کنند، ولی اگر در این باره آن احساس نیاز و باور را نداشته باشند، نتیجه‌اش می‌شود که به تئاتر از شکم سیری نگاه کنند یا آن را زنگ تفریح بدانند یا اینکه در این شرایط کرونایی ترجیح دهند کار نکنند!

مسئله این است که این روزها هم مثل گذشته ما در عرصه نمایشنامه دفاع مقدس مشکل داریم که مسئولان باید در این عرصه ورود کنند به ویژه در عرصه تئاتر دفاع مقدس بیشتر کار را جدی بگیرند، باید جنگ را به نسل جدید بشناسانیم تا شهدا و اسیرگران ما فراموش نشوند. خوشبختانه در این زمینه هم ما کم سوژه و موضوع نداریم که بخواهیم بگوییم تکراری شده یا همه کار شده است تازه اول راه هستیم. نگاه جشنواره‌ای هم به کارها نداشته باشیم که این آفت بزرگی است و دست و پای ما را می‌بندد، امیدوارم برای تئاتر دفاع مقدس افق خوبی وجود داشته باشد که با کمک هنرمندان و مسئولان اینطور خواهد شد.

انتهای پیام/

ارسال نظر

نام
پست الکترونیک
متن
captcha
ارسال