پنج شنبه 30 خرداد 1398
گفت‌و‌گو با کمال شفیعی در روز ادبیات کودک و نوجوان:

کودکان حال حاضر مهم‌تر از چاه نفت هستند/ تاکید بر بازنگری کتب درسی کودک و نوجوان

کمال شفیعی
    -     کد خبر: 1159
    -     تاريخ انتشار : 1396/4/18|15:54
کمال شفیعی، شاعر حوزه کودک و نوجوان معتقد است: اگر قصد ساختن جامعه‌ای خوب، مفید و اثربخشی برای کودکان و نوجوانان کشورمان داریم، باید در درجه نخست برایشان پس‌انداز فکری داشته باشیم و بدانیم جامعه را به چه گروهی تحویل می‌دهیم؛ چراکه کودکان حال حاضر حتی مهم‌تر از چاه نفت و مسائل اقتصادی کشور هستند.

این شاعر به مناسبت روز جهانی ادبیات کودک و نوجوان در گفت‌و‌گو با خبرنگار پایگاه خبری حوزه هنری با ارائه مقدمه‌ای از وضعیت ادبیات کودک و نوجوان در کشورمان و میزان بها و ارزشی که این حوزه در کشورمان دارد، درباره نقش شعر در تربیت فکری کودک و نوجوان صحبت کرد و بر توجه بیشتر به حوزه ادبیات کودک و نوجوان تاکید کرد.

 وی گفت: در وهله اول اگر است جامعه‌ای را برای کودکان و نوجوانانمان بسازیم و اگر می‌خواهیم به نوعی آینده خودمان را تضمین کنیم نیازمند این هستیم که پس‌انداز خوب فکری برایشان داشته باشیم. همه ما در زندگی‌مان آرام آرام آینده خودمان را بیمه می‌کنیم اما می‌دانیم که بالاخره تمام آنها زودگذرند و شاید کمتر به این مسئله فکر کنیم که ما قرار است جامعه را به چه کسانی تحویل بدهیم، آیا برایشان پس‌انداز فکری و فرهنگی کرده‌ایم؟ ما به شکل واقع طی این 50، 60 سال اخیر تلاش‌های زیادی در حوزه ادبیات کودک و نوجوان کرده‌ایم اما تا رسیدن به نقطه مطلوب در این حوزه هنوز راه بسیاری داریم؛ ضمن اینکه در حال حاضر یعنی در سال 96 به عنوان مثال خیلی از کودکان ما از کمترین امکانات و برخورداری از حق طبیعی خودشان مثل تحصیل محرومند؛ به نوعی که شما هرگوشه‌ای از این کشور را نگاه کنید بسیاری از کودکان مشغول دستفروشی و یا کار کردن در کوره‌پز خانه‌ها هستند و تغذیه و استراحت مناسبی ندارند. به نوعی تقریبا از حق طبیعی حیاتشان محروم‌اند.

بستری برای رشد متوازن کودکان و نوجوانان داشته باشیم

شفیعی سپس خاطرنشان کرد: بیایید آرزو کنیم و همواره تلاش کنیم به جای نام‌گذاری روزها، یک اقدام عملی انجام بدهیم تا کودکانمان بتوانند از حق طبیعی خودشان برخوردار شوند و همین کار پس‌انداز آینده کشور ما باشد تا از میزان بزهکاری و جرم و جنایت جامعه و همچنین انحرافات جامعه کم شود. اگر ما می‌خواهیم جامعه متعالی داشته باشیم، اولین زیربنای آن این است که بسترسازی مناسب برای رشد متوازن کودکان و نوجوانان داشته باشیم تا به به عنوان مثال دو دهه بعد شاهد تربیت کودکان فرهیخته باشیم. به نوعی بخش عمده‌ای از دغدغه‌هایی که می‌تواند باعث تعالی کودکان شود، پرداختن به ادبیات کودک و نوجوان است؛ چراکه خوراک و پوشاک مناسب بخشی از نیاز جسمانی را تامین می‌کنند و در واقع آن چیزی که مهم‌ترین مسئله است این است که ما چه نسلی را می‌خواهیم پرورش بدهیم، درواقع مهم‌ترین حوزه‌اش هم همین شعر و ادبیات داستانی است. خوشبختانه با گذشت 50 سال از عمر تاریخ ادبیات رسمی کشورمان می‌بینیم که در این حوزه رشد قابل ملاحظه‌ای داشتیم. به عنوان مثال سه دهه پیش نویسندگان آثار کودک و نوجوان ما به اندازه انگشتان یک دست هم نبودند اما در حال حاضر می‌بینیم زمینه و بستر مناسب برای حضورشان فراهم شده است؛ ضمن اینکه ما شاعران و نویسندگان خوبی هم در این زمینه داریم.

۸۰ درصد از تولیدات ادبیات کودک و نوجوان مناسب این سن نیست

وی در ادامه اظهاراتش با تاکید براینکه باید برای تولید آثار ادبی کودک و نوجوان استانداردها و معیارهایی در نظر گرفته شود، بیان کرد: قاطعانه می‌توانم بگویم 80 درصد آثاری که برای کودک و نوجوان تولید می‌شوند، درواقع مناسب سن آنها نیست و فقط به زبان آنهاست. به نظرم اینگونه آثار نه تنها مفید نیستند بلکه می‌توانند حتی مضر هم باشند چون برخی از آنها که به اصطلاح می‌توان به نشریه زرد تشبیه‌شان کرد، آثاری گیشه‌پسند و ارزان قیمت هستند که اصلا مناسب سن کودک و نوجوان نیست اما در این میان بخشی از آثار هستند که کارهای خوبی ارائه می‌دهند و فکر می‌کنند و کار می‌کنند. درواقع ما باید مدیران آینده کشورمان را  ازهمین کودکان امروز تربیت کنیم و تحویل جامعه بدهیم، کودکانی که در حال حاضر در پارک‌ها مشغول بازی و یا در منزلشان سرگرم تبلت‌هایشان هستند. ما نیازمند این هستیم که در درجه اول بحث کیفی آثاری با موضوع کودک و نوجوان را یکبار بازنگری کلی کنیم و در کنارش این آثار را بی‌واسطه در اختیار کودکان و نوجوانان بگذاریم.

کودکان را به فکر وادار کنیم

این شاعر در پاسخ به اینکه چه تفاوت‌هایی بین شعر کودک با نوجوان وجود دارد؟ اظهار کرد: طبیعتا روح کودک با شادی و ریتم خاصی قرین است و شادی را بیشتر می‌طلبد و هرچیزی که در قالب شعر دربیاید برایشان جذاب‌تر است. در این حوزه ما نیازمند این هستیم که کودکانمان را بیشتر به تفکر وادار کنیم. به عنوان مثال در گذشته در حوزه ادبیات کودک و نوجوان اینگونه به مسئله نگاه می‌کردند که فقط باید کودک را سرگرم کرد اما بعدها گفتند در عین سرگرمی باید به کودک تعلیم هم داد. اما من می‌گویم باید در این زمینه یک گام فراتر رفت، یعنی به جای اینکه ما به جای آنها فکر کنیم، آنها را به فکر کردن دعوت کنیم و درواقع فرصت را برای تفکرشان ایجاد کنیم تا در مواجهه با یک اثر هنری به تفکر رهنمود شوند، در این شرایط است که ما در سال‌های آینده کودکانی بالنده و دارای تفکر خلاق به جامعه تحویل می‌دهیم. به نظرم این کار هم زمینه لذت را در کودک بوجود می‌آورد و هم اینکه باعث آموزش، یادگیری و خلاقیت می‌شود که خوشبختانه این بخش در جامعه شاعران ما خوب شده است در حالی که قبلا اینطور نبود. من فکر می‌کنم وظیفه ادبیات کودک و نوجوان، تامین غذای روح برای آنهاست و این مقوله بسیار حساس است.

باید به شکل چهره به چهره ادبیات نوجوان را منتقل کرد

وی اضافه کرد: به نظر من پرورش کودکان ما مهم‌تر از چاه‌های نفت و سایر موضوعات اقتصادی و فرهنگی است. سن نوجوانی مهم‌ترین دوره تمام طول عمر آدمی است؛ چراکه در این دوران نوجوان می‌خواهد استقلال داشته باشد و با کودکی‌اش خیلی تفاوت دارد. درواقع دوره نوجوانی دروازه‌ای برای پذیرش ورود به نقش‌های اجتماعی است. یک نوجوان عموما حوصله چندانی ندارد و مثل کودک نیست و اساسا می‌خواهد سریع به نتیجه برسد بنابراین یک شتابی برای رسیدن به هدفش دارد، به همین خاطر وقتی قرار است برای این گروه سنی اثری هنری خلق شود طبیعتا باید فضایی ایجاد شود که نه مربوط به بزرگسال باشد نه اینکه شبیه کودک باشد، بلکه زبانش متفاوت باشد. تعریف شخصی که بنده از خلق اشعار نوجوانان دارم این است که باید به شکل چهره به چهره ادبیات نوجوان را منتقل کرد و بتوان با نوجوان صحبت کرد. کسی که ادبیات نوجوان می‌نویسد باید در گام نخست روانشناسی و جامعه‌اش را بشناسد. کودک و نوجوان امروز ما هر روز در حال بمباران اطلاعاتی است، بنابراین شاعران و نویسندگان این حوزه هم باید به همین میزان رشد و تعالی داشته باشند و کاملا به روز باشند.

شانس آوردیم زبان مادری‌مان را از طریق کتاب‌های درسی یاد نمی‌گیریم

 شفیعی همچنین درباره اینکه وضعیت کتاب‌های درسی در ارائه شعر کودک و نوجوان را چطور ارزیابی می‌کند؟ گفت: متاسفانه کتاب‌های درسی و خصوصا کتب ادبیات، ملقمه‌ای غم‌انگیز هستند و دچار هرج و مرج شده‌اند. من ضمن احترامی که برای شورای سیاست‌گذاری و کسانی که در این زمینه نقش دارند باید بگویم واقعا کتاب‌های الان آشفته بازار هستند. به عنوان مثال در ابتدای کتاب ادبیات شعر اول مربوط به فردوسی است و شعر بعدی یک چیز کاملا بی‌ربط انتخاب شده است. نمی‌شود برای یک کودک دوم راهنمایی یک جا از صنعت غزنوی حرف بزنیم و بعد به سراغ سلمان هراتی برویم. متاسفانه کتاب‌های درسی هیچ نظمی ندارند. شخصا به مراتب کتاب‌های دهه 50 و 60 را بیشتر می‌پسندم چون مشخص بود نقطه شروع و پایان کجاست که برای سال بعد بهم وصل شوند. من در یک جمله اعتراضی یکبار حتی گفتم ما شانس آوردیم زبان مادری‌مان را از طریق این کتاب‌ها یاد نمی‌گیریم وگرنه همه ما کر و لال از دنیا می‌رفتیم. به نظرم جای بازنگری بسایر عمیقی بر کتب درسی وارد است. چون واقعا کتاب‌های آموزش و پرورش صرفا یک نوع سیاست‌گذاری علمی ندارند. در جوامع گذشته کتاب‌های درسی به این پراکندگی بودند. آرزو می‌کنم برای کتاب‌ها یک شکل و شمایل جدیدی تعریف شود که بیشتر آموزش‌دهند باشند.

این شاعر کودک و نوجوان در پاسخ به اینکه با توجه به اینکه در جامعه شعر، شاعران کودک و نوجوان کم شناخته شده‌اند، آیا شما جایگاه بالاتری برای شعر بزرگسال قائل هستید؟ گفت: اتفاقا به دلیل اینکه خودم شعر بزرگسال هم می‌نویسم فکر می‌کنم این دو حوزه اصلا باهم قابل مقایسه نیستند. به نظرم شعر کودک و نوجوان خیلی مهم‌تر است و شاعران این حوزه متخصص‌تر هستند. به عنوان مثال شما در نظر بگیرید یک شاعر بزرگسال با هر سلیقه‌ای می‌تواند شعر بگوید و با هر کلمه‌ای ممکن است شعرش را شروع کند اما شاعر کودک و نوجوان یک محدوده کوچکی از کلمات را در اختیار دارد و با مخاطبی سر و کار دارد که ذهن بسیار محدودی دارد و خیلی از مفاهیم را متوجه نمی‌شود. در مجموع ژانر ادبیات کودک و نوجوان بسیار تخصصی تر است.ما در این زمینه کمی کمبود داریم و نیازمند این هستیم که چندین برابر ادبیات بزرگسال به آن توجه کنیم. متاسفانه به خاطر نفوذ یا سابقه‌ای که ادبیات بزرگسال دارد، همیشه ما ادبیات کودک و نوجوان را ذیل بزرگسال می‌بینیم.

شاعر مجموعه شعر «هر گلابی یک چراغ» با ابراز تاسف از عدم برنامه ریزی در حوزه ادبیات کودک و نوجوان گفت: باید بیشتر به ادبیات کودک و نوجوان توجه کنیم. چون می‌خواهیم آینده‌مان را به نسل امروز بسپاریم. شخصا آرزو می‌کنم تا امکانات اولیه برای رشد و تعالی کودکانمان فراهم آید و  توصیه‌ام به آموزش و پرورش این است که در کتب درسی بازنگری داشته باشد و از کارشناسان خبره این بخش استفاده کند، همینطور از وزارت ارشاد می‌خواهم در رفتار سازمانی‌اش در تایید کتاب‌های درسی بازنگری داشته باشد. همچنین حوزه هنری باید یک برنامه مدون در این زمینه داشته باشد. چون اگر می‌خواهیم جامعه‌مان به فروپاشی نرسد نیازمند یک نقشه راه درست برای کودکانمان هستیم.

 

 

ارسال نظر

نام
پست الکترونیک
متن
captcha
ارسال