یکشنبه 19 مرداد 1399
پرونده کمیک‌استریپ/۶

ظرفیت‌های کمیک‌استریپ در بازنمایی دوران دفاع مقدس

کمیک دفاع مقدس
    -     کد خبر: 11572
    -     تاريخ انتشار : 1399/5/8|14:37
راضیه خوش‌ضمیر پژوهشگر ادبیات کودک و نوجوان، معتقد است: نسل کودک و نوجوان از جمله قشرهای اجتماع است که هیچ تصویری از دوران دفاع مقدس ندارد؛ جزء آنچه می‌شنود، می‌خواند و یا تصویر مستند آن را از رسانه‌ای چون تلویزیون مشاهده می‌کند.

به گزارش پایگاه خبری حوزه هنری، کمیک، هنر روایت مضامین از طریق تصاویر است. به‌همین دلیل در سال‌های پس از انقلاب اسلامی، شکل‌گیری آثاری را در زمینه ادبیات پایداری در مفهوم کلی و دفاع مقدس در مفهوم خاص شاهد هستیم؛ آثاری به همراه تصاویر پی در پی که به‌ درک بهتر این وقایع برای کودکان و نوجوانان کمک می‌کند. راضیه خوش‌ضمیر یادداشتی درباره این موضوع نوشته که در ادامه می‌خوانید:

نقش اصلی کمیک‌استریپ در ادبیات ایران پرکردن جای یک حلقه مفقوده است. مثلاً در ادبیات ایران، با دو نوع ادبیات روبه‌رو هستیم: «ادبیات روشنفکری» و «ادبیات زرد». فاصله میان این دو نیز روز به روز بیشتر می‌شود و این مسئله باعث شده مخاطبان هر حوزه‌ای دیگران را نادیده بگیرند. این رفتار سلبی به‌ویژه در طیف روشنفکران بیشتر دیده می‌شود. حلقه مفقوده‌ای که از آن صحبت می‌کنیم کتاب‌هایی هستند که از سوی هر دو طیف مورد استقبال قرار می‌گیرند؛ یعنی هم کیفیت خوب و هم جنبه تفریحی دارند و از جمله آن‌ها می‌توان کمیک‌استریپ را نام برد. به‌همین دلیل در سال‌های پس از انقلاب اسلامی، شکل‌گیری آثاری را در زمینه ادبیات پایداری در مفهوم کلی و دفاع مقدس در مفهوم خاص شاهد هستیم؛ آثاری که نویسندگان خوش‌ذوق و قریحه آن‌ها با تلفیق داستان‌ها، روایت‌ها و زندگی‌نامه شهدا به همراه تصاویر پی‌ در پی به‌ درک بهتر این وقایع برای کودکان و نوجوانان کمکی بسزا می‌کنند. مخاطب این گونه آثار، گروه سنی خاصی است و رعایت اصول روایت و داستان‌نویسی در ضمن تصویرگری و هماهنگی میان آن‌ها از جمله اموری است که همواره باید بدان توجه شود.

در حوزه ادبیات و نشر مکتوب، هنر کمیک‌استریپ می‌تواند پل ارتباطی بسیار مؤثری میان اثر و مخاطب باشد. نسل کودک و نوجوان از جمله قشرهای اجتماع است که هیچ تصویری از دوران دفاع مقدس ندارد؛ جزء آنچه می‌شنود، می‌خواند و یا تصویر مستند آن را از رسانه‌ای چون تلویزیون مشاهده می‌کند. و البته اغلب این مفاهیم و تصاویر نیز، برای این گروه سنی، گنگ و نامفهوم است. متأسفانه ارتباط این قشر از جامعه با رسانه‌های مکتوب و نوشتاری بسیار ضعیف است. در چنین اوضاعی، قالب داستان‌مصور به‌ خدمت روایت داستان می‌آید و با تصویر کردن فضاهای گوناگون دوران دفاع مقدس و از جمله مهم‌ترین آن‌ها یعنی فضاسازی نبرد، در پیشرفت روان و ملموس داستان، به‌ویژه برای مخاطبان کودک و نوجوان کمکی شایان توجه می‌کند. قالب کمیک‌استریپ ظرفیت‌های مناسبی برای بازنمایی وقایع دفاع مقدس دارد که در ادامه می‌خوانیم:

تصویرسازی جزئیات وقایع جنگ: باید بپذیریم که در حوزه رسانه‌های نوشتاری دست نگارنده در تصویرکردن جزئیات وقایع برای قشر کودک و نوجوان تا حدودی بسته است؛ چراکه توصیف نوشتاری ریزبه‌ریز وقایع دفاع مقدس بسیار دشوار است. اینگونه توصیفات از نظر کمی، حجیم و از نظر سطح ادراکی، خارج از ظرفیت فهم کودکان است. اما با استفاده از کمیک‌استریپ جزئیات بسیاری از وقایع با تصویرسازی برای کودکان و نوجوانان به نمایش درمی‌آید.

کم‌حجم‌بودن آثار کمیک‌استریپ: آثار داستانی چاپ شده در زمینه دفاع مقدس و زندگی‌نامه شهدا معمولاً پرحجم‌اند. کم‌حجمی از جمله امتیازهای آثار کمیک‌استریپ است. این گونه آثار، اغلب به قلم یک نویسنده و تصویرگری یک طراح خلق می‌شود و مشمول چندین صحنه به‌صورت متوالی به همراه متن در یک صفحه است. به این ترتیب امکان بازگویی توضیحات مربوط به حالات افراد و توصیف فضای جبهه در قالب تصاویر و در کمترین حجم میسر است.

به‌تصویرکشیدن صحنه‌های جنگ و حالات رزمندگان: یکی از امتیازهای کتاب کمیک‌استریپ در مقایسه با کتاب‌های تصویرسازی شده این است که کودک در کتاب تصویرسازی شده داستان را به‌واسطه نوشتار دریافت می‌کند و تصاویر نقش درجه دو و کمکی دارند و در عین حال تصاویر این‌گونه کتاب‌ها از نوشته‌ها جدا شده‌اند و کودک به‌واسطه داشتن یکی، از دیگری محروم می‌شود؛ در حالی که تصاویر کمیک‌استریپ کارکرد زبان‌شناسانه در درون متن دارند و قسمت عمده‌ای از روایت داستان بر عهده تصاویر است. امروزه به‌دلیل مصور نبودن کتاب‌هایی که در زمینه ادبیات جنگ نوشته می‌شود، امکان ارتباط کودک یا نوجوان با صحنه‌های کتاب عملاً دشوار است. بسیاری از صحنه‌های فیلم‌ها مستنداتی که در زمینه دفاع مقدس ساخته و پرداخته می‌شود نیز با روحیات این قشر از مخاطبان سازگاری ندارد. اما کمیک استریپ می‌تواند با بهره‌گیری از وقایع جنگ و نیز نحوه شهادت رزمندگان را بیان و مخاطبان خود را جذب کنند.

ماندگاری عملیات سرنوشت‌ساز در ذهن مخاطب: داستان‌مصورها با ترسیم عملیات‌های سرنوشت‌ساز از جمله مرصاد، کربلای چهار و پنج و نیز معرفی فرماندهان و رزمندگان و ترسیم نحوه فداکاری و شهادتشان آن‌ها را به‌خوبی در ذهن مخاطبان خاص خود ماندگار کنند.

داستان‌ مصور، جایگزین مناسب برای انیمیشن‌ها: صرف نظر از هزینه‌بر بودن تولید انیمیشن، با شناختی که از دست‌اندرکاران داستان‌ مصور و پویانمایی‌ها وجود دارد، طیف تولیدکنندگان انیمیشن معمولاً از نسل جوانی‌اند که کمتر فضای جنگ و دفاع مقدس را درک کرده‌اند؛ درحالی‌که هنرمندان حوزه داستان‌ مصور به‌دلیل سن و سال و تجربه بیشتر، بهتر می‌توانند حس و حال مربوط به آن دوران را تداعی و تصویر کنند.

عوامل مغفول‌ ماندن و رشد نیافتن داستان‌ مصورها در حوزه دفاع مقدس هم به شرح زیر است:

بی‌توجهی مسئولان فرهنگی: متأسفانه در ایران، داستان‌مصورها به عنوان یک هنر گروهی شناخته نشده و فعالان آن از کمتر حمایتی از جانب مسئولان فرهنگی برخوردار هستند.

کاهش میزان تقاضا به‌دلیل ناآشنایی با داستان‌‌مصورها: یکی از علل مغفول‌ماندن داستان‌مصورها در ایران، وحشت بی‌دلیل از نفوذ نمادهای ابرقهرمانی کمیک‌استریپ‌های غرب بود. هر دو مقوله دفاع مقدس و کمیک‌استریپ حرف‌های بسیاری برای گفتن دارند و تلفیق آن دو باهم، با توجه به نیاز روز مخاطبان می‌تواند مفید باشد.

تصور غلط در محدودسازی زمینه داستان مصور به حوزه طنز و فکاهی: اعتقادی اشتباه، این قالب را خاص فضای خنده و شوخی می‌پندارد که باعث شده ورود آن به فضای جدی هم محدود شود. امروزه با تغییرات عمده‌ای که در نوع طراحی، موضوع، ترکیب‌بندی، انتخاب زاویه دید و دیگر ویژگی‌های کمیک به‌وجود آمده، این هنر به روایتگری بسیار متفاوت با قبل تبدیل شده است.

یادداشت: راضیه خوش‌ضمیر

انتهای پیام/

ارسال نظر

نام
پست الکترونیک
متن
captcha
ارسال